Prūsiska Wikipēdija - Tērpautajas ēndija [prg]

Sallawis (garbīkas)

2025-02-07T08:46:53Z

Nērtiks:

'''Sallawis''' - ast dāniskas gārbikas peisātan ezze [[Hanss Krisțāns Andersens|Hansu Krisțānan Andersenan]] be pirman rēizan perlazīntan en 1843 mettan.

===Ēnturs===

Tūlin metāi pragūbi ezze audāseņu, ezze kawīdan as kwaitēi jūmans gērbtun, tītat kīrditi, ērgi zmūnei ni wīrst pastippai ezze stan izmīrsusis.

Mazīngi jūs waīditei, kāi kīniskas kēizeris ast kīns, kāigi tenesse dwarrinai be empīriniskai wisāi šisses tāutas buwijjai.

Tītat šisse kēizeŗas rūms ast aīns iz ukagrazzuisins zēistans en pastippasmu swītan - debīks, rikīwiskas be iz ukalāilin pōrcelanan, tīt deīgawan be delikātan, kāi ēst ni ast mazīngi tennan kāusintun.

Ebzūrgi rūmas plattina si sads, pilns stēisan ukarettaisin, ukagrazzuisin kwēitin. Prēi tennans ast preiwanzātan līkutai kālsikai iz stiklin be sirablin, kawīdas kālsa, kaddan ainunts praēit, stesse paggan, kai niaīns ni izmīrslai dirītwei na tennans.

Tīt gaūdrai wissan bēi patikātan en kīniskas kēizeŗas saddu. Adder sads plattina si spārtai tāli be subs saddeniks ni waīduns perarwi, kwēi tāns wanginna si. Beggi perarwi tāns pastippan ni wanginnuns si, adder senlaīja si sen debīkan meddin, kwēi bēi tūlin debīkai azarāi be wūrai gaŗāi, kawīds kakinna ērgi jūŗas krāntans. Jūris bēi galīmban be spārtai gillu - prēi subban krāntan mazēi preiplūtwei debīkai laiwāi be stātwei pa wippjamans stēisan gigāntiskan, prawūran garrin.

Na aīnan ezze tenēimans, na zemman zallin wipīkan, sallawis ast wijjuns ligzdan be grīmi eraīnan naktin tīt āustabawingi, kāi gurīnai zukenīkai, kawīdai izplūwa na jūrin kai peršlūzilai, zemmai laīdi tīnklins be sindēi dīkai, enklausītan en waīdilawīngin grīman.

- Dēiwe, kāigi sta ast grazzu, Dēiwe, kāigi tāns gremmja! - tenēi āntrina endāusintan, etwartināntei si etkūmps prei dīlin.

Adder en ripīntin naktin tenēi āntrina etkūmps:

- Dēiwe, kāigi sta ast grazzu! - Dēiwe, kāigi tāns gremmja!

Iz pastippan swītan perjāwusis en Kīnan pintegaūnikai, kāi widālai kēizeŗas galwasmistan, rikīwiskan rūman be stebbulin saddan, adder kas ezze tenēimans tēr kirdēi sallawin, āntrina šlāit dwigubāsnan:

- Sta ast ukagrazzuisin iz wissan.

Etwartināntei si en taweīnan, pintegaūnikai gērba ezze kēizerin, tenesse rūman be saddan, ezze wissans stebeklins, na kawīdans dirēi. Zinānikai peisāi ezze stan tūlin lāiskans, en kawīdamans tenēi enstebbulau grazzuns pawīstins, "adder sallawis ast ukagrazzuisin iz wissan" - garantijja aīns pas āntran. Pōetai teīki īr grazzuns wērsans, pagirīntins meḑḑas gremtajan.

Laiskāi paplatinna si en pastippan swītan, adder ainuntai ezze tenēimans pintegaūwa en subbas kēizeŗas rānkans. Tāns sīda en ausaīnai krōnin na tēmpran krīslin be skaitāi, līnkantei galwan sātwinsnas paggan, skaitāntei ezze swajjan rūman be saddan.

"Adder sallawis ast ukagrazzuisin iz wissan" - āntrina si na eraīnan pāusan.

- Ka sta zentli? Kēizeris prasīwuns austabbints. - Sallawis? Ka sta ast? En majasmu saddan ast ka nika tīt grazzu, kāi wisāi pintegaūnikai endāusina si, adder as erzināi stan iz lāiskans?

Be izreizan wakīwuns šamberlāinan.

Sta bēi tīt labatīngis algenīks, kāi ik ainunts iz zemmai stalīntins algenīkans dīrsina si namestun ainuntkawīdan prasīsenin, tāns etrāi tēr "Hm!", ka īr kīniskai nika ni zentli.

As erzināi iz lāiskans - bilāi kēizeris - kāi en majasmu saddan buwinna sallawis, stebbuls pippelis, ukagrazzuisis iz wissan, ka ast en majai wālstin. Kasse paggan ērgi teinū as nika ezze tennan ni waīda?

- As dīgi ni kirdēi ezze tennan - etrāi lāustingi šamberlāins - ni pastāi ērgi teinū preistatīntan.

- Tītat as palaipinna, kāi šandēinan pastālai preistatīntan - bilīwuns mōnarchs. - Pastippan swītan waīda ezze māntan, adder as aīns nika ezze tennan ni waīda!

- Pirman rēizan as kīrdi ezze stan - āntrina šamberlāins - adder as wīrst stenguns si aupaltun tennan izreizan.

Aupaltun! Kwēi tennan laukītun? Gurīns šamberlāins bigāi šlāit etdwisin pa wissan stubbans, trappans, kurridarans, ūnzai be zemmai, prasijja wissans, adder niaīns ni mukēi tenesmu etrātwei: nikas en rūmu nika ni kirdēi ezze sallawin be nikas nika ezze tennan ni waīda.

Tītat tāns etwartinna si prei kēizerin, garantīntei, kāi sallawis ni ast na swītan, be turri būtwei, kāi en lāisku peisāi dei nitikran.

- Jūse Kēizeŗas Majastāti ni druwīsei en stan, ka peisāi dei en laiskammans - bilīwuns endrūwintan - wissan sta ast gārbikas šlāit preslin be wārginģai redāi.

- Adder gi šan lāiskan ast mennei tenginnuns subs Dalaj-Lama - wekkuns kēizeris - tītat stwi ni ast gārbikas, adder reddan ni mazzi būtwei. As kwaitēi kirdītun sallawin.
As palaipinna, kāi šandēinan tāns pastālai mennei preistatīntan. As wīrst ebdajāwuns tennan sen ukaaūktan etnīstin. Adder ik ni wīrstei tennan aupallusis, pastips dwars wīrst būwuns līgintan per brūzgausnan sen bambun.

- Tsing-pe - etrāi šamberlāins be pagaūwa ezze pagaūseņu prabigātwei kurridarans, stubbans, galarījans be trappans. Pas tennan bīgusi pastippa rindā stēisan dwarrinan be algenīkan, beggi ni aīns ni turēi kwāitan per brūzgausnan sen bambun.

Adder tenēi nika ni mazēi erzinātun ezze sallawin, kawīdan zmūnina pastippan swītan. En kēizeŗas rūmu ni waīda dei ezze tenesse būsnan.

Ēnwangan tenēi prasijja ezze tennan gurīnan mergīkan, mūwenikinin prei kēizeŗas kukūrin, kawīdan prēipalingi tenēi ebtikka na pintin.

- Kāigi as mazīlai ni zinātun sallawin? - Tenā etrāi. - Kāigi as mazīlai ni zinātun tenesse gremsnan! As kīrdi stan eraīnan dēinan, kaddan as pīda en bītan likkins iz kukārin per enwārgusin mūtin. As sīnda staddan en meḑḑu, adder prei jūŗas krāntan be klausēi, klausēi tennan bewangiskai be as ni mazzi etēitwei, beggi tīt mennei enimmumni be saldai, kāi assaras tēnka mennei en akkins, ikāigi mūti min buccaulai.

- Klausēis - autēnsuns šamberlāins - tu wīrst gaūwusi dwarras kukūrinis deīktan be as wīrst ōrganiziwuns tebbei tikrōmin kāi dirīlai pa prālin, kaddan kēizeris pusideinaūja, ik tu wīrst mans weddusi prei sallawin, kas turri būtwei šandēinan preistatīntan prei dwarran.
Be izreizan wisāi gūbi pas mergīkan en meddin, kwei sallawis grīmi.

Gūbi jau tāli, kaddan klanti maūwa.

Ōhō! - wekki tuldewīngi šamberlāins - kīrditei tennan? Ka per warrin en līkutasmu pippelin. Izarwi, sta ast stebbulin! Adder perwaidinna di mennei, kāi as jāu kadāi kirdēi tennan?

- Sta klanti maūne - bilāi līkuta mūwenikini - ērgi deīktan kwēi sallawis buwinna ast dabber spārtai tāli.

Dīwan en taūwai pelkin krupeīlis spekēkina.

Ak, kāigi grazzu! - wekkuns dwarras kapelmāisteris - Pastippai kāigi stiklaīnas kālsikai!

- Sta ast krupeīlis - bilāi etkūmps mergīka - adder teinū druwīminai wīrstmai kirdīwusis tennan niilgai.
Izarwi, niilgai sallawjas grīma pastāi kirdītan.

- Sta ast tāns! - wekki mergīka tuldewīngi - Ak, klausēiti, klausēiti! Dirēiti, tāns sīnda na wipīkan!

Be waidinna sīwan pippelkan sirzdau zallins lappans.

Ast di mazīngi? - prasijja austebbuns šamberlāins - As ni gudālai, kāi sallawis mazīlai turītun tīt rindewīngin izwinaīnan. Adder mazīngi tāns ast aumettuns bārwins seīlasnas paggan, wīdantei telli auktummans zmūnins.

- Salawīks! - wekki tuldewīngi mergīka - Nūss kēizeris kwaitēi, kai tu tenesmu gremlai.

- Sen ukamūisesan kwāitan - etrāwuns sallawis be grīmi, kāigi mukēi ukawalnai.

Ikāigi kālsikai, ikāigi sirablas! - āntrinuns šamberlāins - Spārtai grazzu! Dirēiti tēr, kāigi tenesmu gurklē dilāi! As prawīdaui, kāi na dwarran tāns wīrst turīwuns debīkan izpalsnan.

- Turri as dabber gremtun per kēizerin? - prasijja sallawis, endrūwints, kāi subs mōnarchs klausēi tenesse grīman.

- Ukamīls sallawis - aubilāi šamberlāins - majā teīsi ast perwūkautun tin šandēinan en bītan en rūman, kāi tu mazīlai sen stebbulin gremsnan endāusintun subban mōnarchan.

- Ukaspārts mennei padīnga gremtun en meḑḑu - etrāi sallawis - adder ik kēizeris izkīnina, as wīrst statinnuns si en bītan en rūmu.

En galwas pōrcelanas stubbai pagattawina dei rikīwiskan pūjan - zeidāi, natallis be tāls blīngina ezze swaikstammans,en kurridaramans statinna dei ukagrazzuisins kwēitins, adder kālsikai kalsēi tīt kalsīwingiskai, kāi brendu bēi pawīrpai waițātwei.

Na stubbas sirdan, pirzdau kēizeŗas trōnan, dīja dei ausaīnan lagzdīkan per sallawin. Pastips dwars senrīnka si, mandarīnai en lankinammans rūkans, zupūnis en ballas tualattimans, īr līkutai mūwenikinei, kawīda aupalla sallawin dāi dei dirītwei pra spīltan, beggi pastāi erbilītan teinū: Tenesse Kēizeŗas Majastātis Dwarras Kukūrini.

Wisāi dirēi na pippelkan sen sīwans plāugzdikans, sīndantin na ausaīnan lagzdīkan, subs mōnarchs līnka galwan etnīwingiskai.

Staddan sallawis pagaūwa gremtun. Grīmuns tīt stebbulai, kāi assaras blīngina en kīniskas kēizeŗas akimmans be tekka līnai pa laīknans. Wīdantei stan, sallawis grīmi dabber grazzuis, adder tenesse tāri spruwwa sīrans be papilnina tennans sen wesseliskwan. Wāldnikas prusna tuldijja be ebdajāi sallawin sen swajjan ausaīnan pantuplin, kawīdan pippelis ezteinū mazēi pūdatun na winzun.

Adder sallawis dīnkau per tīt rikīwiskan dājan.

Asma prāizintan sātwinai - bilāi - as widāi assarans en twajāmans akkins, ak mōnarchs, sta ast ukawertīngeisis prāizus per gremtajan. Assaras turri swajjan kaīnan be nijāukun wērtibin, subs Dēiws wīda, kāi deīgiskai as pastāi prāizintan.
Be etkūmps pagaūwa gremtun, dabber grazzuis.

Pastips dwars bēi endāusintan. Zupūnis en ballas rūkans paimmi undan en āustan be kalsīwingiskai perlaīja en gurklīmans, ka turēi etwaidīntun sallawjas tārin, mandarīnai be dwarrinai līnkai galwans, īr šlūzenikijja izbilāi sātwinsnan, adder stan zentli spārtai tūlin, beggi sātwintun tennan - kāigi waīstan - ast brenduis nikāi ukaaūktaisins algenīkans.
Aubilīntei - gremtajas izpalsenis bēi nipalīgiminan.

Tāns turēi ezteinū paliktwei na kēizeŗas dwarran be buwīntwei en rūmu, en ausaīnai klatkan, iz kawīdan bēi tenesmu preiwērptan izskrāistwei per neikaūsnan dwāi rēizans en dēinan be aīnan rēizan en naktin. Tāns gaūwa dwāinadesimt šlūzenikans, adder eraīns preiwanzāi tenesmu prei naggin sīlkas wīrbin, kāi būlai tenesmu lānguis skrāistwei.

En pastippasmu mīstan ni waițāi dei ezze nika kittan, tēr ezze stebbulin pippelin be ik dwāi zmūnei ebtikka si na gatwin, staddan en ebkaīlinsnas deīktu, aīns izreizan bilīwuns "salla", adder āntars wanginnuns "wis". Dwāinadesimt kaupikai pabilīwusis swajjans malnīkans sen sallawjas emnin, prōpaus niaīns ezze šēimans "Sallawins" ni turēi en gūrklai sallawjas stangsnan.

Aīnan dēinan kēizeris gaūwa pakkan sen nōpeisāsenin "Sallawis".

Izpretīngi nawwa teikāli ezze nūsan gremtajan - bilāi sātwins.

Adder en pakku ni bēi lāiskas, adder kunstiskas sallawis, patikāts spārtai retawīngi be grazzu, adder pastips ebsupts sen dēmantins, rubīnans be safīrans.
Kaddan preiwērbi dei šan mašīnikan, kunstiskas sallawis izreizan grīmi ilgan be kōmplicitan grīman. Prēi stan rikīwiskai banginna sen staggan, kawīds blīngina sen tēmpran stabban blīngan. Na winzun turēi sīlkas līntin sen nōpeisāsenin: "Ka ast Dalaj-Lamas sallawis en palīginsnai sen kīniskas kēizeŗas sallawin!"
Stebbuls! Rikīwiskas! - wekki dwarrinai be šis kas tengi kēizeŗu pakkan, gaūwa izreizan tītelin "Tenesse Kēizeŗas Majastātis Dwarras Obersallawins".

- Adder teinū gremsei tenēi ēmpiri - palaipinna kēizeris - sta wīrst būwuns rikīwiskas duets.

Preiwērbi dei kunstiskan sallawin be tenēi turēi gremtun ēmpiri, adder duets ni izpalla, beggi kunstiskas sallawis grīmi pa enzēistasmu ritman, adder meddiskas gremtajs iz sīran be endāusinsnan.

- Šis ni ast winūtan - pretta dwarras kapelmāisteris, waidināntei na kunstiskan pippelin - izwanginewīngi laikāi si prei taktan, ikāigi tāns mukīnlai si en majjai skūlin.

- Preiwērbi tītat tennan per subbawingin gremsnan be turēi ni mazzan izpalsnan nikāi arwiskas sallawis, adder sen tēmprans be blīnginantins rūkans spārtais wissan endāusina.
Aīnan stan subban grīman grīmi trīsdesimts trīns rēizans be pastippai ni gurra. Wisāi klausēi tennan sen debīkan eninteressinsnan, adder ni zināi dabber melōdijan iz minīsnan, beggi bēi spārtai kōmplicitan. Kwaitēi dei preiwērbtun trīsdesimts ketwirtan rēizan, adder kēizeris palaipinna, kāi teinū gremlai gīws sallawis.

... Adder kwēi tāns prapalla? ...

Niwidāts izskrāida pra lāngstan be prēipaus bīga en swajjan zallin meddin.

- Ka sta ast? - prasijja kēizeris nisātwints.

- Ka sta ast? - āntrina izrēizan dwarrinai be pagaūwa šiššelitwei sen kalsīwingiskan ernertīsnan, preimetāntei sallawju nidīnkawingiskwan.

- Deiwūtiskai, walns pippelis nūmans palikka - pretta ēnwangan.

Palaipinna dei preiwērbtun tennan trīsdesimts ketwirtan rēizan be etkūmps klausēi dei sen stūrnawan kōncentrisnan izwanginewīngin be brendun grīman, kawīdan dabber niaīns ni mukēi mukīntun si.

Kapelmēisteris ni mukēi aupaltun sūit wīrdans, kāi girlai māisteriskan gremtajan, kawīds en tenesse presnāmans bēi wērtan bewangiskai tuls ezze arwismu sallawin, ni tēr grazwas be tēmpras izwinaīnas paggan, adder galwas māisteriskas ēntrewingis mekānismas paggan.

- Madli rikijjai pawērtinaiti subbawingi šan šlaitīntan: - bilīwuns - sen arwin sallawin nikaddan ni waīda dei, ka wīrst grīmuns? Ast dei nō tenesse etnīstin. Adder en kunstiskasmu wissan ast ainatīngi, eīsku dātan be waīstan. Mazīngi etwertun tennan, widātun cilīnderins be stiftīkans, izprestun, iskwēndau tāri tīnka be kāigi.

Be wisāi preitarēi, adder Dwarrai Obersallawins gaūwa preiwērpsenin waidīntun pippelin amžu en ukataūwaisins swintīkans
Wisāi klausēi tennan sen debīkan endāusinsnan be erlāngusis unzai waidinapīrstin wekīntei: "O"! - panzdau augūbi, līnkantei galwans.

Tēr gurīnai zukkaunikai, kawīdai kirdēi ainuntkaddan sallawjas grīman, mirēi kitawīdai.

- Grazzu tāns gremmja - bilāi, adder ka nika tenesmu nisātaui. Adder ka? Mes subāi ni waīdimai.

Sallawin pastāi līgintan per izgūnsnan iz kīniskan wālstin.

Kunstiskan pippelin sadinna dei na sīlkas balzinin prei kēizeŗas lāztas galwadelīkan. Ebzūrgina tennan wissas tēmpriskwas be dājas, kawīdans bēi gaūwuns per grīmans; dāi dei dīgi tītelin stesse "Tenesse Kēizeŗas Majastātis Debban Gremtajan" be pirman deīktan prei kēizerin prei stallin, prei kāiran pāusan, kāigi prei sīras pāusan, tīt prei šan swarewīngeisin, beggi dīgi kīniskas kēizeris turri sīran prei kāiran pāusan.

Dwarras Kapelmāisteris bēi peisāwuns ezze tennan disertaciōnin, spārtai zināniskan be pilnan stēisan nijāukun wīrdan en dwiddesimts pēnkins tōmamans; eraīns dīgi kāupi tennan be girri, kāi ni mirīlai dei ezze tennan, kāi tāns ast ainunts nimukīnts, kawīds stawīdans pawīstins ni izpresta.

Tīt pragūbi pastippan mettan, Ni tēr dwars be kēizeris, adder wisāi galwasmistas buwijjai zināi jāu sallawjas grīman iz minīsnan, klausēi dēi tennan gi sen aīnat mūisesan enimmumniskwan, beggi eraīns mazēi teinū āntrintun prei gremtajan. Grīmi dēi wisāi: thiu, thiu, thiu! glu, glu, glu! Grīmi gatwinai, grīmi dīgi subs mōnarchs.

Adder aīnan bītan, kaddan kēizeris, lānzantei na lāztan, klausēi zinātan grīman, niggeistai ka nika en pippelu dunēi, trīnka, wīli, nurgēi be trrr! - tusēi.

Mōnarchs izsāka iz lāztan be izrēizan tenginnuns per dwarras doktōran. Ka gi mazēi pagalbtwei stwi doktōrs? Gūbi dēi prei zēgerinikan be šis endirīntei spārtai nōdewingi mašīnikan be līnkantei galwan en wissans pāusans papretta, kāi pippelin dabber mazīngi reparītun, adder ainakīsmingiskai pawakēi, kāi prawerru tennan spārtai taupītun, beggi wērbikai ast autirīnusis si, adder ni ast mazīngi tennans mainātun.

Auminisnā! Tēr aīnan rēizan en mettan bēi mazīngi preiwērbtun sallawin, adder dīgi šī bandasnā bēi per tennan wargīngi. Tītat pa eraīnan grīman dwarras kapelmāisteris ebtirīnuns prakāitawusin kāktan be bilīwuns waițāsnan, spārtai grazzun be ukagrazzuisin wīrdan pilnan, en kawīdsei garantīwuns, kāi kunstiskan pippelas gremsnā ast izwanginewīngeisin nikāi šlaitkaddan.
Be etkūmps pēnkei metāi pragūbi, kaddan niggeistai na tāutan krūwa arwi nideiwūtisku: kēizeris enwārga spārtai be doktōrai endrūwina, kāi ni ast per tennan izrankisnā. Etrīnka dei weldūnan be tēr amzin, entikriskai mīlīnti swajjan mōnarchan, senrīnka si prei rūman, prasīntei ezze tenesse kailūstiskwan.

- Hm! - etrāi tenesmu tēr šamberlāins be drībi galwan zentlawingi.

Kēizeris lanzēi na rikīwiskan laztan, bāls be salts. Pastips dwars laikāi tennan per aulaūwusin, tītat bei pāustai en šismu rūmas delīkan; algenīkai be mandarīnai spīja prei nawwan wāldnikan, beggi teinū tāns mazēi audātun etnīstins be māntans. Ezze šlūzenikijjai dīgi nikas ni bēi prei tennan, šlūzenikai be šlūzenikis, tērpawintei kīsmingiskan bekunnegiskwan, segīwusis prēi sin rikīwiskan pūjan be waițāi ezze wissan, ka waīda be ezze ni waīda pastippai.

En debīkamans zālins be kurridaramans lazinna dei tepīkans, kāi zangāi ni būlai kirdītan, tītat en rūmu bēi tūsnan, ni mēnstan sen niaīnan šlamīsnan.

Adder kēizeris ni aulaūwa, prōpaus lanzēi šlāit warrins na pūrpurnan laztan, ebstegts sen brendun drīmbin ezze pūrpurnasmu aksamittan sen ausaīnans ratīnzins. Pra etwertan lāngstan enpalla en stubban lāukan mīnikas blīngan be erswāikstina zālin, kēizeras wīdan be kunstiskan pippelin na sīlkiskan balzinin prei laztāgalwin.

Mōnarchas kreklin erlāngina si ēst, sen kuslin be lāilinantin dwesnan, beggi tāns jutta nō tennan gnettan, ikāigi debīkan stabban. Etwīri akkins, kāi widālai, ka tennan tīt spārtai gnetta be widāi - gallin. Na tenesse sīran sindēi kaūlingi, en tenesse subse krōnei, sen tenesse kalabijjan en rānkai, sen karengun en āntrai.
Wissans kēizeriskans māntans gals ast tenesmu etimmuns, teinū wīrst etimmuns gīwan.

Adder iz per brendun, aksamitas drīmbin, waidinna si retawīngjai wīdai: aināi smijāwingjai be lāukai, kitāi mōnsteriskai, bajjawiskai. Sta bēi labāi be wargāi kēizeŗas segīsenei, kawīdai etwartinna si prei tennan en gallas stūndei, kai ēmpiri sen tennan palaīstun šan swītan.

Aīns pas āntran waīdina si iz per pirsidrīmbins be bilāi tenesmu.

- Pamenna tu ezze stan? - Adder ezze stan, pamenna tu? - Adder šan stūndin ni assei izmīrsuns? Adder stan? Adder stan?

Be bliāi tīt tūlin, kāi enwārgulu galliskas prakāitan stīgi kaktan be tāns ni waīduns ka segītun, kai tūls tennans ni kirdīlai.

- Nikwēigi en gīwatai as tīt ni stīni! - tāns šiššelai. - As ni kwaitēi stan kirdītun! Muzīkin! Muzīkin! Dēlbjaiti en debīkan kīniskan trumbelin, kāi as ni kirdīlai tenēisan tārins! As ni kwaitēi kirdītun, ka tenēi bilāi!

Adder wīdai iz per pirsidrīmbin smeīja si be bilāi aīnat, aīnat, šlāit wāngan, adder gals, kāigi kīns, aīnat līnkai sen galwan en ausaīnai krōnin.

- Muzīkin! muzīkin! - āntrinuns gurruns mōnarchs. - Sallawis majs ausaīns, tu mennei gremmjais! As tin tīt milāi! As tin ebsuppi sen dājans, swāise subse pantuplin asma kabinnuns na twajjan winzun! Gremmjais mennei teinū! Ni wīrst tu mennei grimmuns?...

Adder pipelis tusēi. Ni bēi niaīns, kas tennan preiwērblai, tītan bedūšas mašīnika ni mazēi gremtun.

Be ter gals dirēi na tennan sen pāustans dulzins en kērpetei, adder ebzūrgi bēi bajjawiskai be lāilinantei tūsnai.

Niggeistai na zallin wippin per lāngstan āustabawingi gremsnā pagaūwa si: sta arwis sallawis!

Tāns erzināwuns ezze kēizeŗas enwārgsenin be izreizan preiskrāiduns prei tennan sen pakīwinantin nadrūwisnas grīman. Be grīmi tīt āustabawingi, kai bajjawiskas māris bālau be iznīka, adder kraūja aīnat dīwais skrijja en aulaūjantis sturnāmans wanginnimans. Īr subs gals wanginna līnkautwei be enklausīts, āntrina tēr:

- Ak, gremmjais dabber, gremmjais!

Adder wīrst tu mennei etdāwuns kēizeŗas kalabijjan? - Kēizeŗas karēngun? - Wīrst tu etdāwuns ausaīnan krōnin? - prasijja sallawis.

Be gals etdāi grābtans māntans, aīns pas āntran, per āustabawingins grīmans.

Adder sallawis grimmuns tālis, aīnat grazzuis be grazzuis. Grimmi ezze naktin be kapūrnas tusnan, kwēi gāilas rōzis kwista na priskin kappan, kwēi smārdi palaīja swaigināntin smārdan, adder zmūnin assaran rāsa krūja na zālin be kwēitins.

Be, augrābts sen ilgisnan prei taweīnas tāutan, gals audūmi si en lāukan kupsīnan be, lāngus kāigi uppin, izskrāida pra etwertan lāngstan.

- Ak, dīnkun tebbei! - bilāi kēizeris. - Dīnkun tebbei denginniskas pippelis! As asma tin erzināwuns. As izgunni tin iz majjan kunnegistan, adder tu assei sklajjuns mōnsteriskans mārans, kawīdas min lāilina be subban gallin tu izraūwa ezze majjai lāztan. Kāigi as mazzi tin prāizintun?

As jau asma prāizintan - etrāi sallawis. - As widāi assarans en twajāmans akkins, kaddan pirman rēizan as grimmi pēr tin be jau nikaddan en gīwatai as ni wīrst stan izmīrsuns. Assara - sta ast ukawertīwingaisis auktummastabs, aūktaisin prāizun nikas tenesmu dātun ni mazzi.

- Adder teinū miggais; maigā etwārtai wartinna kailūstiskwan; as wīrst suppinuns tin prei māigan sen grīman.

Be enwārguns kēizeris enmigga, māigintan sen ebwaidilāntin, sāldan melōdijan grīmas, kawīda tekka iz sīran.

Saūlis swāikstastrīlas enpalla pra lāngstan en pōrcelanas zālin be kēizeris budda gīws be kailūsts.

Ni bei nikas prei tennan: šlūzenikijja mirēi, kāi tenesmu ni prawerīngi tenēisan šluzisnā, - tēr na wippin per lāngstan grīmi sallawis, arwis ginni, kawīds ni laukīwuns prāizun be zmūnin, adder mukēi milītun padāwingi.

Palīnkais sen min per wisaddan - gērdau tenesmu kēizeris - tu wīŗst grīmuns tēr staddan, kaddan subs wīrst kwaitīwuns, adder kunstiskan pippelin as wīrst spilluns en malkans delīkans.

Palaīdeis tennan - madlijja gremtaja - gi tāns šlūziwuns tebbei padāwingi, kelli mazēi. As ni mūka buwīntwei en rūmu, ni mazzi stwi wītun līgzdan; mennei prawerru pawīrpingiskwan be meddin. As asma Dēiwas gremtajs be ni mazzi en šismu swītan būtwei nikasse sklāwi neggi šlūzitwei īr ukaspārtaišasmu be ukawalnan iz mōnarchans. As mazzi gi būtwei tenesse ginni. Eraīnan bītan as wīrst sīduns na wippin prei twajjan lāngstan be wīrst tebbei grīmuns, kai tin wesselintun be pakawīngintun; majā grīma wīrst baudinnusi en wajasmu sīran arwiskwas ginnins, auktummans jūsnans, kawīdans twajāi dwarrinai kunstiskai māigina. As wīrst tebbei grīmuns ezze wissan, ka grāudu, ezze stēnintins be nideiwūtiskans, ezze wargīwusimans be izmīrstans, ezze wissan ka tenēi kliptina ezze ti. Līkuta pippelka skrāida wiskwēi, wīda wissan, - zinna gurīnans kalupīkans stēisan zukkaunikai prei jūrin be brendu dīlantins būrans, kawīdans tu, rikīs nikwēigi ni widāi. As nikāi twajjan krōnin spārtais wērtina twajjan sīran be tenesmu as wīrst waițāwuns en māimans grīmans. Pataukinnais mennei ter aīnan.

- Wissan ka tu wīrst enlaipinnuns! - etrāi, etskīntei, kēizeris - be kāigi klāntas zentlin ausaīnan kalabijjan preiglābi prei sīran. Etkūmps pawaidinna rikīwiskai en lāimamans kēizeriskans rūkans, kawīdan subs šandēinan māuki, klausīntei pippelas-ginnis tārin.

- Ni bilāis nikasmu ezze stan - preidāi sallawis - kai ast līkuta pippelka, kawīda tēr tebbei gremja arwiskwas be mīlas grīmans. Druwīs mennei: tīt wīrst di būwus walnan.

Be sallawis etskrāida.
En kēizeŗas stubban engūbi dwarrinai be slūzenikista, algenīkai be mandarīnai, wisāi preigūbi zignātun aulaūwusin mōnarchan, panzdaman rēizan dirītwei na tenesse prusnan.

Niggeistai tenēi stāi austabbintai: kēizeris bei ebwilktan, sen kalabijjan en krōnei, wesselingis, gīws be kailūsts.

Kaīls jūmans - pratāra preilāngu.

Sallawis (garbīkas)

2025-02-07T08:40:51Z

Nērtiks: Ast teīkuns(si) nāunan pāusan "'''Sallawis''' - ast dāniskas gārbikas peisātan ezze Hansu Krisțānan Andersenan be pirman rēizan perlazīntan en 1843 mettan. ===Ēnturs=== Tūlin metāi pragūbi ezze audāseņu, ezze kawīdan as kwaitēi jūmans gērbtun, tītat kīrditi, ērgi zmūnei ni wīrst pastippai ezze stan izmīrsusis. Mazīngi jūs waīditei, kāi kīniskas kēizeris ast kīns, kāigi tenesse dwarrinai be empīriniskai wisāi šisses tā..."

'''Sallawis''' - ast dāniskas gārbikas peisātan ezze [[Hanss Krisțāns Andersens|Hansu Krisțānan Andersenan]] be pirman rēizan perlazīntan en 1843 mettan.

===Ēnturs===

Tūlin metāi pragūbi ezze audāseņu, ezze kawīdan as kwaitēi jūmans gērbtun, tītat kīrditi, ērgi zmūnei ni wīrst pastippai ezze stan izmīrsusis.
Mazīngi jūs waīditei, kāi kīniskas kēizeris ast kīns, kāigi tenesse dwarrinai be empīriniskai wisāi šisses tāutas buwijjai.
Tītat šisse kēizeŗas rūms ast aīns iz ukagrazzuisins zēistans en pastippasmu swītan - debīks, rikīwiskas be iz ukalāilin pōrcelanan, tīt deīgawan be delikātan, kāi ēst ni ast mazīngi tennan kāusintun.
Ebzūrgi rūmas plattina si sads, pilns stēisan ukarettaisin, ukagrazzuisin kwēitin. Prēi tennans ast preiwanzātan līkutai kālsikai iz stiklin be sirablin, kawīdas kālsa, kaddan ainunts praēit, stesse paggan, kai niaīns ni izmīrslai dirītwei na tennans.
Tīt gaūdrai wissan bēi patikātan en kīniskas kēizeŗas saddu. Adder sads plattina si spārtai tāli be subs saddeniks ni waīduns perarwi, kwēi tāns wanginna si. Beggi perarwi tāns pastippan ni wanginnuns si, adder senlaīja si sen debīkan meddin, kwēi bēi tūlin debīkai azarāi be wūrai gaŗāi, kawīds kakinna ērgi jūŗas krāntans. Jūris bēi galīmban be spārtai gillu - prēi subban krāntan mazēi preiplūtwei debīkai laiwāi be stātwei pa wippjamans stēisan gigāntiskan, prawūran garrin.
Na aīnan ezze tenēimans, na zemman zallin wipīkan, sallawis ast wijjuns ligzdan be grīmi eraīnan naktin tīt āustabawingi, kāi gurīnai zukenīkai, kawīdai izplūwa na jūrin kai peršlūzilai, zemmai laīdi tīnklins be sindēi dīkai, enklausītan en waīdilawīngin grīman.
- Dēiwe, kāigi sta ast grazzu, Dēiwe, kāigi tāns gremmja! - tenēi āntrina endāusintan, etwartināntei si etkūmps prei dīlin.
Adder en ripīntin naktin tenēi āntrina etkūmps:
- Dēiwe, kāigi sta ast grazzu! - Dēiwe, kāigi tāns gremmja!
Iz pastippan swītan perjāwusis en Kīnan pintegaūnikai, kāi widālai kēizeŗas galwasmistan, rikīwiskan rūman be stebbulin saddan, adder kas ezze tenēimans tēr kirdēi sallawin, āntrina šlāit dwigubāsnan:
- Sta ast ukagrazzuisin iz wissan.
Etwartināntei si en taweīnan, pintegaūnikai gērba ezze kēizerin, tenesse rūman be saddan, ezze wissans stebeklins, na kawīdans dirēi. Zinānikai peisāi ezze stan tūlin lāiskans, en kawīdamans tenēi enstebbulau grazzuns pawīstins, "adder sallawis ast ukagrazzuisin iz wissan" - garantijja aīns pas āntran. Pōetai teīki īr grazzuns wērsans, pagirīntins meḑḑas gremtajan.
Laiskāi paplatinna si en pastippan swītan, adder ainuntai ezze tenēimans pintegaūwa en subbas kēizeŗas rānkans. Tāns sīda en ausaīnai krōnin na tēmpran krīslin be skaitāi, līnkantei galwan sātwinsnas paggan, skaitāntei ezze swajjan rūman be saddan.
"Adder sallawis ast ukagrazzuisin iz wissan" - āntrina si na eraīnan pāusan.
- Ka sta zentli? Kēizeris prasīwuns austabbints. - Sallawis? Ka sta ast? En majasmu saddan ast ka nika tīt grazzu, kāi wisāi pintegaūnikai endāusina si, adder as erzināi stan iz lāiskans?
Be izreizan wakīwuns šamberlāinan.
Sta bēi tīt labatīngis algenīks, kāi ik ainunts iz zemmai stalīntins algenīkans dīrsina si namestun ainuntkawīdan prasīsenin, tāns etrāi tēr "Hm!", ka īr kīniskai nika ni zentli.
As erzināi iz lāiskans - bilāi kēizeris - kāi en majasmu saddan buwinna sallawis, stebbuls pippelis, ukagrazzuisis iz wissan, ka ast en majai wālstin. Kasse paggan ērgi teinū as nika ezze tennan ni waīda?
- As dīgi ni kirdēi ezze tennan - etrāi lāustingi šamberlāins - ni pastāi ērgi teinū preistatīntan.
- Tītat as palaipinna, kāi šandēinan pastālai preistatīntan - bilīwuns mōnarchs. - Pastippan swītan waīda ezze māntan, adder as aīns nika ezze tennan ni waīda!
- Pirman rēizan as kīrdi ezze stan - āntrina šamberlāins - adder as wīrst stenguns si aupaltun tennan izreizan.
Aupaltun! Kwēi tennan laukītun? Gurīns šamberlāins bigāi šlāit etdwisin pa wissan stubbans, trappans, kurridarans, ūnzai be zemmai, prasijja wissans, adder niaīns ni mukēi tenesmu etrātwei: nikas en rūmu nika ni kirdēi ezze sallawin be nikas nika ezze tennan ni waīda.
Tītat tāns etwartinna si prei kēizerin, garantīntei, kāi sallawis ni ast na swītan, be turri būtwei, kāi en lāisku peisāi dei nitikran.
- Jūse Kēizeŗas Majastāti ni druwīsei en stan, ka peisāi dei en laiskammans - bilīwuns endrūwintan - wissan sta ast gārbikas šlāit preslin be wārginģai redāi.
- Adder gi šan lāiskan ast mennei tenginnuns subs Dalaj-Lama - wekkuns kēizeris - tītat stwi ni ast gārbikas, adder reddan ni mazzi būtwei. As kwaitēi kirdītun sallawin. As palaipinna, kāi šandēinan tāns pastālai mennei preistatīntan. As wīrst ebdajāwuns tennan sen ukaaūktan etnīstin. Adder ik ni wīrstei tennan aupallusis, pastips dwars wīrst būwuns līgintan per brūzgausnan sen bambun.
- Tsing-pe - etrāi šamberlāins be pagaūwa ezze pagaūseņu prabigātwei kurridarans, stubbans, galarījans be trappans. Pas tennan bīgusi pastippa rindā stēisan dwarrinan be algenīkan, beggi ni aīns ni turēi kwāitan per brūzgausnan sen bambun.
Adder tenēi nika ni mazēi erzinātun ezze sallawin, kawīdan zmūnina pastippan swītan. En kēizeŗas rūmu ni waīda dei ezze tenesse būsnan.
Ēnwangan tenēi prasijja ezze tennan gurīnan mergīkan, mūwenikinin prei kēizeŗas kukūrin, kawīdan prēipalingi tenēi ebtikka na pintin.
- Kāigi as mazīlai ni zinātun sallawin? - Tenā etrāi. - Kāigi as mazīlai ni zinātun tenesse gremsnan! As kīrdi stan eraīnan dēinan, kaddan as pīda en bītan likkins iz kukārin per enwārgusin mūtin. As sīnda staddan en meḑḑu, adder prei jūŗas krāntan be klausēi, klausēi tennan bewangiskai be as ni mazzi etēitwei, beggi tīt mennei enimmumni be saldai, kāi assaras tēnka mennei en akkins, ikāigi mūti min buccaulai.
- Klausēis - autēnsuns šamberlāins - tu wīrst gaūwusi dwarras kukūrinis deīktan be as wīrst ōrganiziwuns tebbei tikrōmin kāi dirīlai pa prālin, kaddan kēizeris pusideinaūja, ik tu wīrst mans weddusi prei sallawin, kas turri būtwei šandēinan preistatīntan prei dwarran.
Be izreizan wisāi gūbi pas mergīkan en meddin, kwei sallawis grīmi.
Gūbi jau tāli, kaddan klanti maūwa.
Ōhō! - wekki tuldewīngi šamberlāins - kīrditei tennan? Ka per warrin en līkutasmu pippelin. Izarwi, sta ast stebbulin! Adder perwaidinna di mennei, kāi as jāu kadāi kirdēi tennan?
- Sta klanti maūne - bilāi līkuta mūwenikini - ērgi deīktan kwēi sallawis buwinna ast dabber spārtai tāli.
Dīwan en taūwai pelkin krupeīlis spekēkina.
Ak, kāigi grazzu! - wekkuns dwarras kapelmāisteris - Pastippai kāigi stiklaīnas kālsikai!
- Sta ast krupeīlis - bilāi etkūmps mergīka - adder teinū druwīminai wīrstmai kirdīwusis tennan niilgai.
Izarwi, niilgai sallawjas grīma pastāi kirdītan.
- Sta ast tāns! - wekki mergīka tuldewīngi - Ak, klausēiti, klausēiti! Dirēiti, tāns sīnda na wipīkan!
Be waidinna sīwan pippelkan sirzdau zallins lappans.
Ast di mazīngi? - prasijja austebbuns šamberlāins - As ni gudālai, kāi sallawis mazīlai turītun tīt rindewīngin izwinaīnan. Adder mazīngi tāns ast aumettuns bārwins seīlasnas paggan, wīdantei telli auktummans zmūnins.
- Salawīks! - wekki tuldewīngi mergīka - Nūss kēizeris kwaitēi, kai tu tenesmu gremlai.
- Sen ukamūisesan kwāitan - etrāwuns sallawis be grīmi, kāigi mukēi ukawalnai.
Ikāigi kālsikai, ikāigi sirablas! - āntrinuns šamberlāins - Spārtai grazzu! Dirēiti tēr, kāigi tenesmu gurklē dilāi! As prawīdaui, kāi na dwarran tāns wīrst turīwuns debīkan izpalsnan.
- Turri as dabber gremtun per kēizerin? - prasijja sallawis, endrūwints, kāi subs mōnarchs klausēi tenesse grīman.
- Ukamīls sallawis - aubilāi šamberlāins - majā teīsi ast perwūkautun tin šandēinan en bītan en rūman, kāi tu mazīlai sen stebbulin gremsnan endāusintun subban mōnarchan.
- Ukaspārts mennei padīnga gremtun en meḑḑu - etrāi sallawis - adder ik kēizeris izkīnina, as wīrst statinnuns si en bītan en rūmu.
En galwas pōrcelanas stubbai pagattawina dei rikīwiskan pūjan - zeidāi, natallis be tāls blīngina ezze swaikstammans,en kurridaramans statinna dei ukagrazzuisins kwēitins, adder kālsikai kalsēi tīt kalsīwingiskai, kāi brendu bēi pawīrpai waițātwei.
Na stubbas sirdan, pirzdau kēizeŗas trōnan, dīja dei ausaīnan lagzdīkan per sallawin. Pastips dwars senrīnka si, mandarīnai en lankinammans rūkans, zupūnis en ballas tualattimans, īr līkutai mūwenikinei, kawīda aupalla sallawin dāi dei dirītwei pra spīltan, beggi pastāi erbilītan teinū: Tenesse Kēizeŗas Majastātis Dwarras Kukūrini.
Wisāi dirēi na pippelkan sen sīwans plāugzdikans, sīndantin na ausaīnan lagzdīkan, subs mōnarchs līnka galwan etnīwingiskai.
Staddan sallawis pagaūwa gremtun. Grīmuns tīt stebbulai, kāi assaras blīngina en kīniskas kēizeŗas akimmans be tekka līnai pa laīknans. Wīdantei stan, sallawis grīmi dabber grazzuis, adder tenesse tāri spruwwa sīrans be papilnina tennans sen wesseliskwan. Wāldnikas prusna tuldijja be ebdajāi sallawin sen swajjan ausaīnan pantuplin, kawīdan pippelis ezteinū mazēi pūdatun na winzun.
Adder sallawis dīnkau per tīt rikīwiskan dājan.
Asma prāizintan sātwinai - bilāi - as widāi assarans en twajāmans akkins, ak mōnarchs, sta ast ukawertīngeisis prāizus per gremtajan. Assaras turri swajjan kaīnan be nijāukun wērtibin, subs Dēiws wīda, kāi deīgiskai as pastāi prāizintan.
Be etkūmps pagaūwa gremtun, dabber grazzuis.
Pastips dwars bēi endāusintan. Zupūnis en ballas rūkans paimmi undan en āustan be kalsīwingiskai perlaīja en gurklīmans, ka turēi etwaidīntun sallawjas tārin, mandarīnai be dwarrinai līnkai galwans, īr šlūzenikijja izbilāi sātwinsnan, adder stan zentli spārtai tūlin, beggi sātwintun tennan - kāigi waīstan - ast brenduis nikāi ukaaūktaisins algenīkans.
Aubilīntei - gremtajas izpalsenis bēi nipalīgiminan.
Tāns turēi ezteinū paliktwei na kēizeŗas dwarran be buwīntwei en rūmu, en ausaīnai klatkan, iz kawīdan bēi tenesmu preiwērptan izskrāistwei per neikaūsnan dwāi rēizans en dēinan be aīnan rēizan en naktin. Tāns gaūwa dwāinadesimt šlūzenikans, adder eraīns preiwanzāi tenesmu prei naggin sīlkas wīrbin, kāi būlai tenesmu lānguis skrāistwei.
En pastippasmu mīstan ni waițāi dei ezze nika kittan, tēr ezze stebbulin pippelin be ik dwāi zmūnei ebtikka si na gatwin, staddan en ebkaīlinsnas deīktu, aīns izreizan bilīwuns "salla", adder āntars wanginnuns "wis". Dwāinadesimt kaupikai pabilīwusis swajjans malnīkans sen sallawjas emnin, prōpaus niaīns ezze šēimans "Sallawins" ni turēi en gūrklai sallawjas stangsnan.
Aīnan dēinan kēizeris gaūwa pakkan sen nōpeisāsenin "Sallawis".
Izpretīngi nawwa teikāli ezze nūsan gremtajan - bilāi sātwins.
Adder en pakku ni bēi lāiskas, adder kunstiskas sallawis, patikāts spārtai retawīngi be grazzu, adder pastips ebsupts sen dēmantins, rubīnans be safīrans.
Kaddan preiwērbi dei šan mašīnikan, kunstiskas sallawis izreizan grīmi ilgan be kōmplicitan grīman. Prēi stan rikīwiskai banginna sen staggan, kawīds blīngina sen tēmpran stabban blīngan. Na winzun turēi sīlkas līntin sen nōpeisāsenin: "Ka ast Dalaj-Lamas sallawis en palīginsnai sen kīniskas kēizeŗas sallawin!"
Stebbuls! Rikīwiskas! - wekki dwarrinai be šis kas tengi kēizeŗu pakkan, gaūwa izreizan tītelin "Tenesse Kēizeŗas Majastātis Dwarras Obersallawins".
- Adder teinū gremsei tenēi ēmpiri - palaipinna kēizeris - sta wīrst būwuns rikīwiskas duets.
Preiwērbi dei kunstiskan sallawin be tenēi turēi gremtun ēmpiri, adder duets ni izpalla, beggi kunstiskas sallawis grīmi pa enzēistasmu ritman, adder meddiskas gremtajs iz sīran be endāusinsnan.
- Šis ni ast winūtan - pretta dwarras kapelmāisteris, waidināntei na kunstiskan pippelin - izwanginewīngi laikāi si prei taktan, ikāigi tāns mukīnlai si en majjai skūlin.
- Preiwērbi tītat tennan per subbawingin gremsnan be turēi ni mazzan izpalsnan nikāi arwiskas sallawis, adder sen tēmprans be blīnginantins rūkans spārtais wissan endāusina.
Aīnan stan subban grīman grīmi trīsdesimts trīns rēizans be pastippai ni gurra. Wisāi klausēi tennan sen debīkan eninteressinsnan, adder ni zināi dabber melōdijan iz minīsnan, beggi bēi spārtai kōmplicitan. Kwaitēi dei preiwērbtun trīsdesimts ketwirtan rēizan, adder kēizeris palaipinna, kāi teinū gremlai gīws sallawis.
... Adder kwēi tāns prapalla? ...
Niwidāts izskrāida pra lāngstan be prēipaus bīga en swajjan zallin meddin.
- Ka sta ast? - prasijja kēizeris nisātwints.
- Ka sta ast? - āntrina izrēizan dwarrinai be pagaūwa šiššelitwei sen kalsīwingiskan ernertīsnan, preimetāntei sallawju nidīnkawingiskwan.
- Deiwūtiskai, walns pippelis nūmans palikka - pretta ēnwangan.
Palaipinna dei preiwērbtun tennan trīsdesimts ketwirtan rēizan be etkūmps klausēi dei sen stūrnawan kōncentrisnan izwanginewīngin be brendun grīman, kawīdan dabber niaīns ni mukēi mukīntun si.
Kapelmēisteris ni mukēi aupaltun sūit wīrdans, kāi girlai māisteriskan gremtajan, kawīds en tenesse presnāmans bēi wērtan bewangiskai tuls ezze arwismu sallawin, ni tēr grazwas be tēmpras izwinaīnas paggan, adder galwas māisteriskas ēntrewingis mekānismas paggan.
- Madli rikijjai pawērtinaiti subbawingi šan šlaitīntan: - bilīwuns - sen arwin sallawin nikaddan ni waīda dei, ka wīrst grīmuns? Ast dei nō tenesse etnīstin. Adder en kunstiskasmu wissan ast ainatīngi, eīsku dātan be waīstan. Mazīngi etwertun tennan, widātun cilīnderins be stiftīkans, izprestun, iskwēndau tāri tīnka be kāigi.
Be wisāi preitarēi, adder Dwarrai Obersallawins gaūwa preiwērpsenin waidīntun pippelin amžu en ukataūwaisins swintīkans
Wisāi klausēi tennan sen debīkan endāusinsnan be erlāngusis unzai waidinapīrstin wekīntei: "O"! - panzdau augūbi, līnkantei galwans.
Tēr gurīnai zukkaunikai, kawīdai kirdēi ainuntkaddan sallawjas grīman, mirēi kitawīdai.
- Grazzu tāns gremmja - bilāi, adder ka nika tenesmu nisātaui. Adder ka? Mes subāi ni waīdimai.
Sallawin pastāi līgintan per izgūnsnan iz kīniskan wālstin.
Kunstiskan pippelin sadinna dei na sīlkas balzinin prei kēizeŗas lāztas galwadelīkan. Ebzūrgina tennan wissas tēmpriskwas be dājas, kawīdans bēi gaūwuns per grīmans; dāi dei dīgi tītelin stesse "Tenesse Kēizeŗas Majastātis Debban Gremtajan" be pirman deīktan prei kēizerin prei stallin, prei kāiran pāusan, kāigi prei sīras pāusan, tīt prei šan swarewīngeisin, beggi dīgi kīniskas kēizeris turri sīran prei kāiran pāusan.
Dwarras Kapelmāisteris bēi peisāwuns ezze tennan disertaciōnin, spārtai zināniskan be pilnan stēisan nijāukun wīrdan en dwiddesimts pēnkins tōmamans; eraīns dīgi kāupi tennan be girri, kāi ni mirīlai dei ezze tennan, kāi tāns ast ainunts nimukīnts, kawīds stawīdans pawīstins ni izpresta.
Tīt pragūbi pastippan mettan, Ni tēr dwars be kēizeris, adder wisāi galwasmistas buwijjai zināi jāu sallawjas grīman iz minīsnan, klausēi dēi tennan gi sen aīnat mūisesan enimmumniskwan, beggi eraīns mazēi teinū āntrintun prei gremtajan. Grīmi dēi wisāi: thiu, thiu, thiu! glu, glu, glu! Grīmi gatwinai, grīmi dīgi subs mōnarchs.
Adder aīnan bītan, kaddan kēizeris, lānzantei na lāztan, klausēi zinātan grīman, niggeistai ka nika en pippelu dunēi, trīnka, wīli, nurgēi be trrr! - tusēi.
Mōnarchs izsāka iz lāztan be izrēizan tenginnuns per dwarras doktōran. Ka gi mazēi pagalbtwei stwi doktōrs? Gūbi dēi prei zēgerinikan be šis endirīntei spārtai nōdewingi mašīnikan be līnkantei galwan en wissans pāusans papretta, kāi pippelin dabber mazīngi reparītun, adder ainakīsmingiskai pawakēi, kāi prawerru tennan spārtai taupītun, beggi wērbikai ast autirīnusis si, adder ni ast mazīngi tennans mainātun.
Auminisnā! Tēr aīnan rēizan en mettan bēi mazīngi preiwērbtun sallawin, adder dīgi šī bandasnā bēi per tennan wargīngi. Tītat pa eraīnan grīman dwarras kapelmāisteris ebtirīnuns prakāitawusin kāktan be bilīwuns waițāsnan, spārtai grazzun be ukagrazzuisin wīrdan pilnan, en kawīdsei garantīwuns, kāi kunstiskan pippelas gremsnā ast izwanginewīngeisin nikāi šlaitkaddan.
Be etkūmps pēnkei metāi pragūbi, kaddan niggeistai na tāutan krūwa arwi nideiwūtisku: kēizeris enwārga spārtai be doktōrai endrūwina, kāi ni ast per tennan izrankisnā. Etrīnka dei weldūnan be tēr amzin, entikriskai mīlīnti swajjan mōnarchan, senrīnka si prei rūman, prasīntei ezze tenesse kailūstiskwan.
- Hm! - etrāi tenesmu tēr šamberlāins be drībi galwan zentlawingi.
Kēizeris lanzēi na rikīwiskan laztan, bāls be salts. Pastips dwars laikāi tennan per aulaūwusin, tītat bei pāustai en šismu rūmas delīkan; algenīkai be mandarīnai spīja prei nawwan wāldnikan, beggi teinū tāns mazēi audātun etnīstins be māntans. Ezze šlūzenikijjai dīgi nikas ni bēi prei tennan, šlūzenikai be šlūzenikis, tērpawintei kīsmingiskan bekunnegiskwan, segīwusis prēi sin rikīwiskan pūjan be waițāi ezze wissan, ka waīda be ezze ni waīda pastippai.
En debīkamans zālins be kurridaramans lazinna dei tepīkans, kāi zangāi ni būlai kirdītan, tītat en rūmu bēi tūsnan, ni mēnstan sen niaīnan šlamīsnan.
Adder kēizeris ni aulaūwa, prōpaus lanzēi šlāit warrins na pūrpurnan laztan, ebstegts sen brendun drīmbin ezze pūrpurnasmu aksamittan sen ausaīnans ratīnzins. Pra etwertan lāngstan enpalla en stubban lāukan mīnikas blīngan be erswāikstina zālin, kēizeras wīdan be kunstiskan pippelin na sīlkiskan balzinin prei laztāgalwin.
Mōnarchas kreklin erlāngina si ēst, sen kuslin be lāilinantin dwesnan, beggi tāns jutta nō tennan gnettan, ikāigi debīkan stabban. Etwīri akkins, kāi widālai, ka tennan tīt spārtai gnetta be widāi - gallin. Na tenesse sīran sindēi kaūlingi, en tenesse subse krōnei, sen tenesse kalabijjan en rānkai, sen karengun en āntrai. Wissans kēizeriskans māntans gals ast tenesmu etimmuns, teinū wīrst etimmuns gīwan.
Adder iz per brendun, aksamitas drīmbin, waidinna si retawīngjai wīdai: aināi smijāwingjai be lāukai, kitāi mōnsteriskai, bajjawiskai. Sta bēi labāi be wargāi kēizeŗas segīsenei, kawīdai etwartinna si prei tennan en gallas stūndei, kai ēmpiri sen tennan palaīstun šan swītan.
Aīns pas āntran waīdina si iz per pirsidrīmbins be bilāi tenesmu.
- Pamenna tu ezze stan? - Adder ezze stan, pamenna tu? - Adder šan stūndin ni assei izmīrsuns? Adder stan? Adder stan?
Be bliāi tīt tūlin, kāi enwārgulu galliskas prakāitan stīgi kaktan be tāns ni waīduns ka segītun, kai tūls tennans ni kirdīlai.
- Nikwēigi en gīwatai as tīt ni stīni! - tāns šiššelai. - As ni kwaitēi stan kirdītun! Muzīkin! Muzīkin! Dēlbjaiti en debīkan kīniskan trumbelin, kāi as ni kirdīlai tenēisan tārins! As ni kwaitēi kirdītun, ka tenēi bilāi!
Adder wīdai iz per pirsidrīmbin smeīja si be bilāi aīnat, aīnat, šlāit wāngan, adder gals, kāigi kīns, aīnat līnkai sen galwan en ausaīnai krōnin.
- Muzīkin! muzīkin! - āntrinuns gurruns mōnarchs. - Sallawis majs ausaīns, tu mennei gremmjais! As tin tīt milāi! As tin ebsuppi sen dājans, swāise subse pantuplin asma kabinnuns na twajjan winzun! Gremmjais mennei teinū! Ni wīrst tu mennei grimmuns?...
Adder pipelis tusēi. Ni bēi niaīns, kas tennan preiwērblai, tītan bedūšas mašīnika ni mazēi gremtun.
Be ter gals dirēi na tennan sen pāustans dulzins en kērpetei, adder ebzūrgi bēi bajjawiskai be lāilinantei tūsnai.
Niggeistai na zallin wippin per lāngstan āustabawingi gremsnā pagaūwa si: sta arwis sallawis!
Tāns erzināwuns ezze kēizeŗas enwārgsenin be izreizan preiskrāiduns prei tennan sen pakīwinantin nadrūwisnas grīman. Be grīmi tīt āustabawingi, kai bajjawiskas māris bālau be iznīka, adder kraūja aīnat dīwais skrijja en aulaūjantis sturnāmans wanginnimans. Īr subs gals wanginna līnkautwei be enklausīts, āntrina tēr:
- Ak, gremmjais dabber, gremmjais!
Adder wīrst tu mennei etdāwuns kēizeŗas kalabijjan? - Kēizeŗas karēngun? - Wīrst tu etdāwuns ausaīnan krōnin? - prasijja sallawis.
Be gals etdāi grābtans māntans, aīns pas āntran, per āustabawingins grīmans.
Adder sallawis grimmuns tālis, aīnat grazzuis be grazzuis. Grimmi ezze naktin be kapūrnas tusnan, kwēi gāilas rōzis kwista na priskin kappan, kwēi smārdi palaīja swaigināntin smārdan, adder zmūnin assaran rāsa krūja na zālin be kwēitins.
Be, augrābts sen ilgisnan prei taweīnas tāutan, gals audūmi si en lāukan kupsīnan be, lāngus kāigi uppin, izskrāida pra etwertan lāngstan.
- Ak, dīnkun tebbei! - bilāi kēizeris. - Dīnkun tebbei denginniskas pippelis! As asma tin erzināwuns. As izgunni tin iz majjan kunnegistan, adder tu assei sklajjuns mōnsteriskans mārans, kawīdas min lāilina be subban gallin tu izraūwa ezze majjai lāztan. Kāigi as mazzi tin prāizintun?
As jau asma prāizintan - etrāi sallawis. - As widāi assarans en twajāmans akkins, kaddan pirman rēizan as grimmi pēr tin be jau nikaddan en gīwatai as ni wīrst stan izmīrsuns. Assara - sta ast ukawertīwingaisis auktummastabs, aūktaisin prāizun nikas tenesmu dātun ni mazzi.
- Adder teinū miggais; maigā etwārtai wartinna kailūstiskwan; as wīrst suppinuns tin prei māigan sen grīman.
Be enwārguns kēizeris enmigga, māigintan sen ebwaidilāntin, sāldan melōdijan grīmas, kawīda tekka iz sīran.
Saūlis swāikstastrīlas enpalla pra lāngstan en pōrcelanas zālin be kēizeris budda gīws be kailūsts.
Ni bei nikas prei tennan: šlūzenikijja mirēi, kāi tenesmu ni prawerīngi tenēisan šluzisnā, - tēr na wippin per lāngstan grīmi sallawis, arwis ginni, kawīds ni laukīwuns prāizun be zmūnin, adder mukēi milītun padāwingi.
Palīnkais sen min per wisaddan - gērdau tenesmu kēizeris - tu wīŗst grīmuns tēr staddan, kaddan subs wīrst kwaitīwuns, adder kunstiskan pippelin as wīrst spilluns en malkans delīkans.
Palaīdeis tennan - madlijja gremtaja - gi tāns šlūziwuns tebbei padāwingi, kelli mazēi. As ni mūka buwīntwei en rūmu, ni mazzi stwi wītun līgzdan; mennei prawerru pawīrpingiskwan be meddin. As asma Dēiwas gremtajs be ni mazzi en šismu swītan būtwei nikasse sklāwi neggi šlūzitwei īr ukaspārtaišasmu be ukawalnan iz mōnarchans. As mazzi gi būtwei tenesse ginni. Eraīnan bītan as wīrst sīduns na wippin prei twajjan lāngstan be wīrst tebbei grīmuns, kai tin wesselintun be pakawīngintun; majā grīma wīrst baudinnusi en wajasmu sīran arwiskwas ginnins, auktummans jūsnans, kawīdans twajāi dwarrinai kunstiskai māigina. As wīrst tebbei grīmuns ezze wissan, ka grāudu, ezze stēnintins be nideiwūtiskans, ezze wargīwusimans be izmīrstans, ezze wissan ka tenēi kliptina ezze ti. Līkuta pippelka skrāida wiskwēi, wīda wissan, - zinna gurīnans kalupīkans stēisan zukkaunikai prei jūrin be brendu dīlantins būrans, kawīdans tu, rikīs nikwēigi ni widāi. As nikāi twajjan krōnin spārtais wērtina twajjan sīran be tenesmu as wīrst waițāwuns en māimans grīmans. Pataukinnais mennei ter aīnan.
- Wissan ka tu wīrst enlaipinnuns! - etrāi, etskīntei, kēizeris - be kāigi klāntas zentlin ausaīnan kalabijjan preiglābi prei sīran. Etkūmps pawaidinna rikīwiskai en lāimamans kēizeriskans rūkans, kawīdan subs šandēinan māuki, klausīntei pippelas-ginnis tārin.
- Ni bilāis nikasmu ezze stan - preidāi sallawis - kai ast līkuta pippelka, kawīda tēr tebbei gremja arwiskwas be mīlas grīmans. Druwīs mennei: tīt wīrst di būwus walnan.
Be sallawis etskrāida.
En kēizeŗas stubban engūbi dwarrinai be slūzenikista, algenīkai be mandarīnai, wisāi preigūbi zignātun aulaūwusin mōnarchan, panzdaman rēizan dirītwei na tenesse prusnan.
Niggeistai tenēi stāi austabbintai: kēizeris bei ebwilktan, sen kalabijjan en krōnei, wesselingis, gīws be kailūsts.
Kaīls jūmans - pratāra preilāngu.

Andersenas gārbikas

2025-02-07T08:30:45Z

Nērtiks:

Andersenas Gārbikas - senrīnksenis stēisan gārbikan peisātan ezze Dānamarkis peisātaju [[Hanss Chrisțāns Andersens|Hansan Chrisțānan Andersenan]].

===Pateikasnā be publikaciōni===

Pirmas senrīnksenis ''Eventyr fortalte for Børn'' (Gārbikas gērbtan per malnīkans) pastāi perlazīntan en [[Kōpenhaga|Kōpenhagai]] en 1835. Ripīntis pastāi perlazīntan en mettans 1836 be 1837.

Ilustratōrai stēisan pīrman be ripīntin perlazīnsnan bēi Lorenz Frølich be Vilhelm Pedersen.

Gārbikas pastāi tulkautan en tūls nikāi 80 billins.

===Listi stēisan gārbikan===

* [[Klūmbewingi antistin]]
* [[Prēikeni na kekkeras zirnīkan]]
* [[Sallawis (garbīkas)|Sallawis]]

Andersenas gārbikas

2025-02-07T08:28:40Z

Nērtiks:

Bellas gērdausenis

2025-02-04T12:26:14Z

Nērtiks:

'''Bellas gērdausenis''' - gērdausenis bilānts, kāi en lōkalai teōrijan sen aukliptans paramēterins, kōwariancis sirzdau lōkalins mattaminans funciōnins turri izpilnintun tūliskan stēisan nilīgibin, bilītan pēr ''Bellas nilīgibins''. Gērdausenes implikaciōni ast, kāi kwāntiska mekāniki ni ast kōmpatibilin sen niaīnan lōkalin teōrijan sen aukliptans paramēterins. Gērdausenis wedde prei rīpausenin, kāi kwāntiska mekāniki ni ast kōlmogōrōwiskan (ni izpilnina drūwiminiskwas ebgīrbausnas Kōlmōgōrowas aksiōmans, en kawīdamans prōbabilistiska plattibi ast centrāls pressenis).

Ukazinātan Bellas nilīgibi ast [[CHSH nilīgibi]]. Pastāi di ekspermentālai waidīntan, kāi šī nilīgibi ni ast izpinintan, ka waidinna, kāi en kwāntiskai mekāniki ekzistijja stānis, kawīdan mattausenin rezultātans ni ans mazīngi ebpeisātun tērpawintei ''plattibi stēisan aukliptan paramēterin'' () kōlmogōrōwiska teōrija be ni wisaddan ast mazzingi ebpeisātun ekperimēntas rezultātans sen ''lōkalin mōdelin stēisan aukliptan paramēterin''.

Gērdausenis pastāi fōrmulitan be padruktintan ezze [[ John Stewart Bell|Johnu Stewartan Bellin]] en 1964 mettan.

[[Kategōrija: Fizīki]]

Bellas gērdausenis

2025-02-04T09:46:27Z

Nērtiks: Ast teīkuns(si) nāunan pāusan " '''Bellas gērdausenis''' - gērdausenis bilānts, kāi en kōlmogōrōwiskai statistikai teōrijan (kwēi stānis ast mattai definītan na ainuntan mattaminan plattibin), kōwariancis sirzdau mattaminans funciōnins turri izpilnintun tūliskan stēisan nilīgibin, bilītan pēr ''Bellas nilīgibins''. Šī mattamina plattibi ast bilītan per ''plattibin stēisan aukliptan paramēterin''. Ukazinātan Bellas nilīgibi ast CHSH nil..."

'''Bellas gērdausenis''' - gērdausenis bilānts, kāi en kōlmogōrōwiskai statistikai teōrijan (kwēi stānis ast mattai definītan na ainuntan [[mattamina plattibi|mattaminan plattibin]]), kōwariancis sirzdau mattaminans funciōnins turri izpilnintun tūliskan stēisan nilīgibin, bilītan pēr ''Bellas nilīgibins''. Šī mattamina plattibi ast bilītan per ''plattibin stēisan aukliptan paramēterin''.

Ukazinātan Bellas nilīgibi ast [[CHSH nilīgibi]]. Pastāi di ekspermentālai waidīntan, kāi šī nilīgibi ni ast izpinintan, ka waidinna, kāi kwāntiska mekāniki ni ast kōlmogōrōwiska teōrija be ni wisaddan ast mazzingi ebpeisātun ekperimēntas rezultātans sen ''lōkalin mōdelin stēisan aukliptan paramēterin''.

[[Kategōrija: Fizīki]]

Gausas tikrōmisku

2025-02-04T09:23:46Z

Nērtiks:

'''Gausas tikrōmisku''' - tikrōmisku sejantī elaktriskas kraūlis sendelīsnan sen elaktriskan laūkan teikātan prō din. Tikrōmisku bilāi, kāi elaktriskas laūkas struttan pra eraīnan auwertan wīrsawiskwan ast prōporciōnalin pastippai kraūlin turīntei si en ebīmtu arāikintasmu pra šan wīrsawiskwan.

===En pāustibei===
:: <math>\oint\limits_{\partial V}\vec E \cdot d\vec S=\frac{Q}{\varepsilon_0}</math>,
kwēi <math>\varepsilon_0</math> ast [[dielaktriska pāustibis sprāujaminisku]].

Ik ni ast punktiskas kraūlis en areālu, staddan mazīngi peisātun tikran pāusan kāigi plattibiskan integrālin:
:: <math>\oint\limits_{\partial V}\vec E \cdot d\vec S=\frac 1{\varepsilon_0}\int\limits_V\rho\,dV</math>.
Tērpawintei [[Stokes'as gērdausenis|Stokes'as gērdausenin]] mazīngi peisātun kāiran pāusan kāigi plattibiskan integrālin pa <math>V</math> be palīginantei pōintegraliskans izbilīsenins gaūtun:
:: <math>\nabla \cdot \vec{E} = \frac{\rho}{\varepsilon_0}</math>

===En matērijai===
Kāi gaūlai Gausas tikrōmiskwan per matērijan prawerru en Gausas tikrōmin per pāustibin mainātun dielaktriskan pāustibis sprāujaminiskwan <math>\varepsilon_0</math> na [[dielaktriskan matērijas sprāujaminiskwan]] <math>\varepsilon</math>:
:: <math>\oint\limits_{\partial V}\vec E \cdot d\vec S=\frac{Q}{\varepsilon}</math>

===En grawitaciōnei===
Mazīngi peisātun analōgiskan tikrōmin per grawitaciōnin:
:: <math>\oint\limits_{\partial V}\vec g \cdot d\vec S=-4 \pi G M</math>,
kwēi M ast pastippa massi en areālu <math>V</math> be <math>\vec g</math> ast grawitaciōnis laūks.

[[Category: Fizīki]]

Gausas tikrōmisku

2025-02-04T09:22:40Z

Nērtiks:

'''Gausas tikrōmisku''' - tikrōmisku sejantī elaktriskas kraūlis sendelīsnan sen elaktriskan laūkan teikātan prō din. Tikrōmisku bilāi, kāi elaktriskas laūkas struttan pra eraīnan auwertan wīrsawiskwan ast prōporciōnalin pastippai kraūlin turīntei si en ebīmtu arāikintasmu pra šan wīrsawiskwan.

===En pāustibei===
:: <math>\oint\limits_{\partial V}\vec E \cdot d\vec S=\frac{Q}{\varepsilon_0}</math>,
kwēi <math>\varepsilon_0</math> ast [[dielaktriska pāustibis sprāujaminisku]].

Ik ni ast punktiskas kraūlis en areālu, staddan mazīngi peisātun tikran pāusan kāigi plattibiskan integrālin:
:: <math>\oint\limits_{\partial V}\vec E \cdot d\vec S=\frac 1{\varepsilon_0}\int\limits_V\rho\,dV</math>.
Tērpawintei [[Stokes'as gērdausenis|Stokes'as gērdausenin]] mazīngi peisātun kāiran pāusan kāigi plattibiskan integrālin pa <math>V</math> be palīgintun pōintegraliskans izbilīsenins gaūtun:
:: <math>\nabla \cdot \vec{E} = \frac{\rho}{\varepsilon_0}</math>

===En matērijai===
Kāi gaūlai Gausas tikrōmiskwan per matērijan prawerru en Gausas tikrōmin per pāustibin mainātun dielaktriskan pāustibis sprāujaminiskwan <math>\varepsilon_0</math> na [[dielaktriskan matērijas sprāujaminiskwan]] <math>\varepsilon</math>:
:: <math>\oint\limits_{\partial V}\vec E \cdot d\vec S=\frac{Q}{\varepsilon}</math>

===En grawitaciōnei===
Mazīngi peisātun analōgiskan tikrōmin per grawitaciōnin:
:: <math>\oint\limits_{\partial V}\vec g \cdot d\vec S=-4 \pi G M</math>,
kwēi M ast pastippa massi en areālu <math>V</math> be <math>\vec g</math> ast grawitaciōnis laūks.

[[Category: Fizīki]]

Schrödingeras līgibi

2025-02-04T09:20:54Z

Nērtiks:

[[Image:Wavepacket-a2k4-en.gif|thumb|400px|right|Bigantī aīnaermattawingi bāngas funkciōni sentī Schrödingeras līgibis izwērpsenis]]

'''Schrödingeras līgibi''' ast [[delīkiska differenciāla līgibi]] ebpeisantī [[bāngas funkciōnis]] dināmikin en [[kwāntiska mekāniki|kwāntiskai mekānikei]].

===Istōrija===

Līgibi pastāi fōrmulitan en 1925 mettan be publicītan en 1926 mettan ezze [[Austrarīki|austrarīkiskasmu]] fizīkerin, [[Erwin Schrödinger|Erwinu Schrödingeran]]. Schrödinger gāuwuns [[Noblas prāizus|Noblas prāizan]] per līgibin en 1933 mettan.

===Fōrmulisnā===

Schrödingeras līgibi bilāi, kāi bangas funkciōnis kērdas izwessenis as līgu ōperatoras <math>H</math> segīseņu na funkciōnin:

<math>i\hbar\frac{\partial}{\partial t} \Psi = H\Psi</math>.

Bangas funkciōni <math>\Psi</math> perlānke ezze kērdai be kwāntiskas sistēmas [[pawīrpingiskwas grāds|pawīrpingiskwas grādans]]. Lineāriskas [[subasenjugts ōperators]] <math>H</math> - [[hamiltonians]] ast bilītan per dināmikin generatōran be dilāi en [[Hilbertas plattibi|Hilbertas plattibin]] stēisan sistēmas pawīrpingiskwas grādan. Fōrmals līgibis izwērpsenis ast:

<math>\Psi(t) = e^{-\frac{i}{\hbar} H t} \Psi(0)</math>.

Operatōrai <math>e^{-\frac{i}{\hbar} H t}</math> ast bilītan per [[prōpagatōrs|prōpagatōrans]] be teīke aīnaparamētriskan, [[warewīngi ainatīngisku|warewīngi ainatīngin]] [[gruppi|gruppin]] stēisan [[unitārs ōperatōrs|unitāran ōperatōran]].

Ik Hilbertas plattibis wektōrs <math>\phi</math> izpilnina līgiskwan <math>H\phi = E\phi</math> (ast hamiltōnianas [[subbiska audisnā|subbiskas wektōrs]] sēitan sen tenesse [[subbiska audisnā|subbiskan wērtibin]] <math>E</math>), staddan tenesse dināmiki ast <math>\phi(t) = e^{\frac{i}{\hbar} Et}\phi(0)</math> - kāi zinālai izwērpsenin per empīriniskan pagaūseniskan wektōran, suīt zinātun hamiltōnianas [[subbiska audisnā|subbiskan audīsnan]]. Subbiskas audīsnas līgibi:

<math>H\phi = E\phi</math>

ast bilītan per ''niperlānkin ezze kērdai Schrödingeras līgibin'', adder ōriginala Schrōdingeras līgibi ast bilītan per ''perlānkin ezze kērdai Schrödingeras līgibin''.

==Sistēmai sen plattibiskans pawīrpingiskwas grādas==

Hilbertas plattibi stēisan sistēman sen plattibiskans pawīrpingiskwas grādas ast plattibi  stēisan fūnciōnin integrāminan sen kwadrātan sen kōmplaksiskans wērtibins. Hamiltonians as staddan

<math>H = -\frac{\hbar^2}{2m} \Delta + V(x_1, \dots, x_{3N})</math>,

kwēi <math>\Delta = \sum_{i=1}^{3N} \partial^2_{x_i}</math> ast [[Laplace'as ōperators]]. Per aīnan delīkikan skatāntei en aīnai ermattausnan, Schrödingeras līgibi imma fōrmin:

<math>i\hbar\frac{\partial}{\partial t} \Psi = -\frac{\hbar^2}{2m} \frac{\partial^2}{\partial x^2} \Psi + V(x)</math>.

Kaddan izwinaīns pōtenciāls ast <math>0</math>, gaūne dei pawīprai prōpagantin bāngas pakettin, kawīds ast kōmbinausnā stēisan bāngan sen dātan enērgijan:

<math>\Psi(t,x) = \int_v \hat \Psi(v) e^{\frac{i}{\hbar}(mvx - \frac{mv^2}2 t)}</math>,

kwēi <math>\hat \Psi(v)</math> ast Fourieras kompōnents stesse <math>\Psi(0,x)</math>.

[[Category:Fizīki]]

Schrödingeras līgibi

2025-02-02T08:36:31Z

Nērtiks: Ast teīkuns(si) nāunan pāusan "Bigantī aīnaermattawingi bāngas funkciōni sentī Schrödingeras līgibis izwērpsenis '''Schrödingeras līgibi''' ast delīkiska differenciāla līgibi ebpeisantī bāngas funkciōnis dināmikin en kwāntiskai mekānikei. ===Istōrija=== Līgibi pastāi fōrmulitan en 1925 mettan be publicītan en 1926 mettan ezze austrarīkiskasmu fizīkerin, Erwi..."

Laūkiskas spurglas

2025-02-02T06:28:21Z

Nērtiks: Ast teīkuns(si) nāunan pāusan "Laūkiskas spurglas Enbuwīnsnas areālin '''Laūkiskas spurglas''' (''Passer montanus'') – līkuts pippelis iz sēimin stēisan ''Ploceidae'', enbuwinānts Eurōpan be Āzijan, intrōducitan en APW be Austrālijai. Ēn Prūsai spārts tūlins ligzdawīnts pippelis. ===Pēr..."

[[Image:Tree-Sparrow-2009-16-02.jpg|300px|thumb|right|Laūkiskas spurglas]]
[[Image:Passermontanusmap.png|300px|thumb|right|Enbuwīnsnas areālin]]

'''Laūkiskas spurglas''' (''Passer montanus'') – līkuts pippelis iz sēimin stēisan ''Ploceidae'', enbuwinānts [[Eurōpa|Eurōpan]] be [[Āzija|Āzijan]], intrōducitan en [[Amērikas Peraīnintas Wālstis|APW]] be [[Austrālija|Austrālijai]]. Ēn Prūsai spārts tūlins ligzdawīnts pippelis.

===Pērgimis glāubai===

Biskin mazs nikāi [[buttiskas spurglas]], deznai sen tennan kurtītan, Ukakarakterīngi šlāitinanti glāuban ast kīrsnan milīnan na laīknan.

===Sirzdas ermattausnas===
* kērmenes ilgan zūrgi 12.5-14 cm
* iztēnstisku stēisan skreīlin ērgi 21 cm
* swars zūrgi 24 g

[[Category: Pippelai]]

Prēikeni na kekkeras zirnīkan

2022-02-01T12:56:58Z

Nērtiks: Ast teīkuns(si) nāunan pāusan "'''Prēikeni na kekkeras zirnīkan''' (''Prindsessen paa Ærten'') - dāniskas gārbikas peisātan ezze Hanss Krisțāns Andersens|Hansu Krisțānan Andersena..."

'''Prēikeni na kekkeras zirnīkan''' (''Prindsessen paa Ærten'') - dāniskas gārbikas peisātan ezze [[Hanss Krisțāns Andersens|Hansu Krisțānan Andersenan]] en 8 zallawan 1835 mettas.

===Ēnturs===

Bēi aīnan rēizan aīns princis, kawīds kwaitīwuns pattintun arwiskan prēikenin. Tāns jāwuns en pastippasmu swītan be laukīwuns šan aīnan, adder eraīnan rēizan ka nika tikkusi ainuntkawīda kirslē.

Perarwi sātawušas prēikenis, adder maldūns dirīntei en šans wissans grazzuns jumprawans, ni mazēi audribbintun engnessenin, kāi tennas ni ast simtaprōcentan prēikenis.

Ni aupalāntei šan, kawīdan laukīwuns, etwartinnuns si prei tāwas pillin grāudus be audīrsints.

Ainuntan bītan debīka kāuka pergūbusi. Blīngina be grumēi di, adder sūwa di sen plūjans. Niggeistai ainunts klabbina prei mīstas dwarrins. Kaddan etwīri dei dins, etwaidinna si buwijjamans maldā mergā. Kāigi tenā pawaidinnusi! Undan iztekka tenessei iz skebbelins be suknin, lijja en kurpins be slikka iz tenēisan wangans ūnzai. Sta ni bēi wangā sen surprīzins per šan bītan - stāi niwaistāi ebgalwāi, kāi ast ši ainā, laukitā prēikeni!

- Nū, wīrstmai endrūwinusis si izreizan - pamīri kunnegini-mūti, adder kalsīwingi ni bilīwusi nika.

Tenā gūbi ēmpiri sen šlūzenikins, kawīdas ast pagattawinušas māigastuban per niggeistan wāisin, auimmusi iz laztan pastippan mūwan be sadinnusi na dēlins aīnan līkutan kekkeras zirnīkan. Panzdau ebstīgi tennan sen dwiddesimtin pabālzans be dabber lazinnusi na tennans dwāinadesimt pūkiskans plāugzdinins, aīnan na āntran.

Laztā per prēikenin bei gattawan.

Ankstaīnai kunnegini prasīwusi tennan, adder tenā labbai migēi.

Ak, grāudu adder ni - etrāwusi prēikeni - pra pastippan naktin as ni permerki akkin. As lanzēi nō ka nika drūktan, pastippan kērmenin ast sen mīlinins be gulla.

Tīt pazinna dei, kai sta ast izarwi arwi prēikeni. Beggi tēr arwi prēikeni mazīlai jāustun kekkeras zirnīkan pra dwiddesimtin pabālzan be dwāinadesimt pūkiskans plāugzdinins!

Deiwūtiskas princis pattinuns tennan, adder kekkeras zirnīkan dīja dei en wālstis muzējan be mazīngi tennan ast stwen ērgi šandēinan (ik ni ast ainuntkwei prapallus).

Tīt wanginna si arwi istōrija ezze arwin prēikenin.

Andersenas gārbikas

2022-02-01T12:51:38Z

Nērtiks: /* Listi stēisan gārbikan */

Andersenas gārbikas

2022-02-01T12:51:26Z

Nērtiks:

Andersenas Gārbikas - senrīnksenis stēisan gārbikan peisātan ezze Dānamarkis peisātaju [[Hanss Chrisțāns Andersens|Hansan Chrisțānan Andersenan]].

===Pateikasnā be publikaciōni===

Pirmas senrīnksenis ''Eventyr fortalte for Børn'' (Gārbikas gērbtan per malnīkans) pastāi perlazīntan en [[Kōpenhaga|Kōpenhagai]] en 1835. Ripīntis pastāi perlazīntan en mettans 1836 be 1837.

Ilustratōrai stēisan pīrman be ripīntin perlazīnsnan bēi Lorenz Frølich be Vilhelm Pedersen.

Gārbikas pastāi tulkautan en tūls nikāi 80 billins.

===Listi stēisan gārbikan===

[[Klūmbewingi antistin]]
[[Prēikeni na kekkeras zirnīkan]]

Klūmbewingi antistin

2022-02-01T12:17:16Z

Nērtiks:

'''Klūmbewingi antistin''' - ast dāniskas gārbikas peisātan ezze [[Hanss Krisțāns Andersens|Hansu Krisțānan Andersenan]] en 11 Lapkrūtin 1843 mettas.

===Ēnturs===

Kāigi grazzu bēi en kāimu! Bēi daggas sirdan! Ruggis bēi geltaīnan, wizē - zallin, kraīsan na zallin weisijjan lazinnusis dei en kupstans, gāndars neikaūwa na ilgans, wūrmins naggins be pluškīwuns egiptiskai, beggi tāns mukinnuns si šan billin ezze mūterei. Zūrgi weisijjans be laūkans bēi debīkai medēi, adder en medīmans bēi gilwāi azarāi - tīt, en kāimu bēi perarwi grazzu. En Saūlis zarrei, ebzūrgintan sen gilluns rawwans, stalāi wūrs dwars; ezze mūru ērgi undas krāntan aūgusis klattan lapāi, adder bēi tīt debīkan, kāi pa ukamūisesamans mazēi tilptwei stalīntei malnīkai; bēi di stwen tīt pāustiskai, kāigi en ukakāmstuišasmu meddin.

En šismu kāmstu sindēi en swajjai ligzdan na pāutans ants. Tenā preiilginau, beggi sta wērau ilgai be rettai kas ast tennan kāimalukiwuns; kittas antis ēmpirsin tensijja plūtwei en kanālamans nikāi enēitwei pa klattan lappans, kāi waițālai sen tennan. Be ēnwangan aīns pāuts per āntran pagaūwuns spīltwei, bēi di kirdītan "pīp, pīp!", wisāi gaiwinnusis si be erlāngusis galwikans.

"Gak, lak!" - bilīwusi ants, adder antistēi karwaūwa tīt kāigi mukēi ukakalsīwingiskais be pa zallimans lappans dirēi en wissans pāusans; mūti dāi tenēimans kelli tenēi tēr kwaitīwusis, beggi zalli bārwi ast kailūstan per akkins.

- Kāigi swītan ast debīkan! - bilāi antistēi, beggi bēi tenēimans brewīngeis nikāi pirzdau, kaddan tenēi lanzēi en keūtawamans.

- Mīritei jūs, kāi sta ast pastippan swītan? - prasīwusi mūti. - Swītan ēmpirsin sadinna si tāli en āntrasmu saddas delīku, ērgi pastōras laūkan, adder as nikwēi ni bēi stwen dabber. Astei jūs jāu wisāi? - Panzdau etskīja. - Ni, sta dabber ni wisāi; ukamūisess pāuts dabber ni ast spillus. Kāigi ilgai turri di wērautwei? Jāu mennei perarwi sūit stesse! - Be etkūmps sīda.

- Nū, ka ast nawwan? - prasīwusi wurā ants, kawīda pergūbi kāimalukitun tennan.

- Sen aīnan ēit di ukailgais! - etrāwusi ants sindantī na pāutans. - pastippai ni kwaitēi etwertun si. Adder dirēis na kittans. Sta ast ukagrazzuišai antistēi, kawīdans as ainuntkaddan widāi. Wisāi ast palīgu tāwu: šismu lurban. Pastippan tāns ni perēit prēi min!

- Waidinnais mennei pāutan, kawīds ni kwaitēi spīltwei - bilīwusi stāi wurāi. - Tu mazzi māim druwītwei, kāi sta ast kalkūnas pāuts. Niainawārst paikēi dei min tīt, be panzdau as turēi tūlin prōblamans sen līkutanins, beggi tenēi bijāi ezze undu. Ni mazēi stan enwaldītun, as breūwa, tēlki, krīksti, adder sta nika ni pagalbus. Waidinnais mi šan pāutan! Jā, sta ast kalkūnas. Pawērpjais tennan be mukinnais likkin plūtwei!

- Nū, as wīrst dabber biskin na tennan sindīwusi - bilīwusi ants. - Tīt ilgai as jāu sindēi, kāi as mazzi dabber delli dēinans izstalītun!

- Kāigi tu mīri! - etbilāi wurā ants be augūbi.

Ēnwangan debīks pāuts spilla. "Pīp, pīp!" - pīki pippelistin be izgūbi; bēi spārtai debīkan be klūmbewingi. Ants endirēi tennan.

- Kāigi šin antistin ast debīkan - bilāi. - Nipalīgu niainasmu kittan. Adder arwiskai sta ni ast kalkūnas pippelistin? Nū, nilgai wīrstmai ezze stan endrūwinusis si. Turri enēitwei en undan, īr ik as turīlai subba tennan stwen enbreūtun.

Ankstaīnan bēi grazzus wins; saūli swāiksti na debīkans klattan lappans. Mūti-ants ēmpiri sen pastippan sēimin augūbusi prei kanālin. Plunk! Ast ensākusi en undan. "Gak, lak!" be aīnan antistin per āntran plunkina en undan. Undan perlaīja tenēimans galwans, adder izreizan tenēi erlāngusis dins be plūwusis rikīwiskai; naggis subbas skatēi, wisāi bēi en undu, īr klūmbewingi, sīwan antistin plūwusi ēmpiri sen kittans.

- Ni, sta ni ast kalkūns! - bilīwusi ants. - Dirēis tēr, kāigi grazzu pabanginna sen naggins, kāigi entikriskai lāika si. Sta ast māise subse malnīks. Wangiskai, ik labbai na tennan dirītwei, tāns ast pastippai grazzu. Gak, lak! Jaīti teinū sēn min, as wīrst enweddusi wans en swītan, preistatinnusi wans na padwarrin, adder lāikaiti si wisaddan taūwu, kāi niaīns ni trēmplai nō wans, be sergēiti si ezze kattai!

Tenēi ast pergūbusis na padwarrin. Stwen bēi debīks karwaūks, beggi dwāi sēimjas kalbīwušas ezze angures galwan, kawīdan ēnwangan ast gābusi katta.

- Wīditei; kāigi audāi di si en šismu swītan! - bilīwusi mūti-ants eblāizinantei sebbei snappan, beggi dīgi tenā turēi kwāitan na angures galwan. - Pabanginnaiti sen naggins - bilīwusi - suppaiti be lānkeiti si šissei wūran antin, tenā ast ukaauktumman iz wissans, kawīdas ast stwi. Turri ēn sin špāniskan krāujan be stesse paggan ast tīt stāran; wīditei, tenā turri na naggin wanzātan wūrmin sudrīkan. Sta ast ukaaūktaisi teīsi, kawīdan ants mazzi gaūtun, sta zentli, kāi bijja dei kāi tenā ni prapallai be kāi zmūnei be zwīrei wīrst mazīwusis šlaitīntun tennan ezze kitēimans antins. Suppaiti! Naggins stalīntun ni en sirdan. Labbai paaugīntan antistin stalinna naggins plattu kāigi mūti be tāws. Tīt, adder teinū lankāiti galwan be bilāiti: Gak!

- Tīt tenēi ast segīwusis. Adder kittas antis dirīwusis na tennans be bilīwušas kalsīwingiskai:

- Ak Dēiwe, pēr ka nūmans ši ginnija? Ikāigi mes ni būlimai sūit. Pfe, kāigi šin antistin pawaidinna! Mes ni kwaitēimai tennan stwi sirzdau mans turītun! - Be izreizan ainā ezze antimans ast preiskrāidusi be snapinnusi tennan en pazzulin.

- Palaīdeis tennan en pakkaju - bilīwusi mūti - Tennan ni segēi nikasmu nika wārgan.
Tīt, adder ast tīt debīkan be tīt retawīngi pawaidinna - bilīwusi ants, kawīda ast snapinnusi antistin - be stesse paggan prawerru tennan tēlktun!

- Grazzuns malnīkans tu turri mutrīka! - bilīwusi ants sen wūrmin sudrīkan na naggin. Wisāi ast grazzu šlāit stan aīnan, kawīds ni ast izpalluns. Būlai di labban, ik tu mukīlai tennan kitawīdintun.

- Sta ni ast mazīngi, etnīwingi zupūni - bilīwusi mūti-ants. - Arwiskai, tennan ni ast grazzu, adder turri labban sīran be mūka izwanginewīngi plūtwei, tīt pat kāigi kitāi, mazīngi īr biskin walnai.

As gudāi, kāi tennan wīrst izaūgus iz klūmbewingiskwan adder wīrst mazzauwus. Tennan per ilgai lanzēi en pāutu be stesse paggan ni pawaidinna tīt, kāigi turri pawaidīntun.

Skīpai tennan en pazzulin be paglabāwusi tenesmu plāugzdikans.

- Sta ast gi antins - preidāi - be stesse paggan grazzu ni ast per tennan tīt zentlawingi. As mīri, kāi tāns wīrst būwuns spārtan be ainuntkawīdai wīrst enwaldīwuns di.

- Kitāi antistēi ast grazzu! - bilīwusi stāi wurāi. - Erlāikaiti si tīt, kāigi jūs būlitei prēi sin en buttu, adder ik wīrstei aupallusis angures galwan, jūs mazzitei mennei din preipīstun.

Be antistēi erlaikāwusis si tīt, kāigi prēi sin en buttu.

Adder tīt dīgi antis, kāigi gērtas, snapinnušas, spīrušas gurīnan antistin, kawīdan panzdauman izgūbus iz pāutan be bēi tīt klūmbewingi be smeīja si ezze tennan. - Per debīkan - wisāi bilīwusis, adder kalkūns, kawīds gimma sen pentinans be stesse paggan preistatinnuns sebbei, kāi ast kēizeris, pabelzuns kāigi kūgis sen pilnans burrins be wartinnuns si prei antistin be kurrina tīt, kai galwā tenesmu wūrmjau. Gurīnan antistin ni waīdus ka segītun neggi kwēi ēitwei; pawārga tīt spārtai, kāi ast tīt klūmbewingi be ast perglaūdiniskan per pastippan padwarrin.

Tīt bēi en pirman dēinan, adder panzdau bēi tīt wārgais be wārgais. Wisāi perrīpi gurīnan antistin, īr brātis be sestras bēi spārtai nilabbai per tennan.

Katta tin augrābsei, tu dērgewingis mōnsteris! - bilīwusis antistēi.

Adder mūti preidāwusi:

- Būlai walnai, ik tu ēilai sebbei ainuntkwei tāli!

Antis snapinnušas tennan, gertas skēipina, adder mergā, kawīda maitāwusi pippelins, spīrusi tennan sen naggins. Ēnwangan antistin prēipaus bīgus, praskrāidus pra ḑāgan, adder līkutas pippelkas enskrāidušas bajjintan. "Sta stesse paggan, kāi as asma tīt klūmbewingi" - mīriwus antistin be auwīri akkins; adder bīga aīnat tālis, ērgi skrāidus prei debīkan pelkin, kwēi pāustiskas antis buwinnušas. Tennan sindēi stwen pastippan naktin, beggi bēi tīt gurrusi be grāudu.

Ankstaīnai pāustas antis enskrāidušas be pagaūwušas dirītwei na nawwan ginnin.

- Kas tu assei? - prasīwušas, adder antistin wīli si en wissans pāusans be ebkaīlina wissans, tīt kāigi ukapreilāngu mukēi.

- Assei spārtai klūmbewingi! - antis bilīwušas. - Adder sta nūmans ni ast swarewīngi, ērgi tu ni wīrst kwaitīwus pattintun aīnan iz nūsan sēimin.

Gurīnan antistin! Perarwi ni mīri ezze pattiniskwan, tēr kāi dālai dei tenesmu lanzītwei en blāuskei be pūtun biskin undas iz pelkin!

Tennan lanzēi stwen pra pastippans dwāi dēinans; panzdau preiskrāida dwāi pāustazānšas, adder walnai zansīnai, beggi sta bēi wīrikai; niwūrai gimma iz pāutan be stesse paggan bēi tīt rezōlutan.

Nū kīrdis ginni - bilīwusis - assei tīt klūmbewingi, kāi pagaūwa nūmans padīngtwei. Kwāitu skrāistwei sēn mans be bēi wāndrawints pippelis? Stwi en zūrgiskwai, en kitsei pelkin, buwinna delli ebwaidilāntes zānšas, tēr māldas jumprawas, kawīdas mūka bilītwei "gak, lak", mazīngi sen tennans tu wīrst turīwuns deiwūtiskwan, prōpaus swāise klūmbewingiskwan.

"Piff, paff!" - paplatinnus si plakkawingi kīrsa tennans be abbai pāustazānšas krūwušas aulaūwušas en blāuskin, adder undan wūrmjau ezze tenēisan krāujan. "Piff, paff!" - kalsēi etkūmps be pastippas zānsin kāimenis izskrāidušas iz blāuskin, adder panzdau etkūmps šaūsenei bēi kirdītan: medījai lanzēi zūrgi pelkis, ainuntai sindēi na garrin wippins; galīmbs dumīks līki kāigi upjāi sirzdau timrans garrins be kīrsa undan; skalanīkai līzi pa pelkin: plunk! plunk! Drugēi be blāuski lānki si en wissans pāusans. Kāigi gurīnan antistin bēi bajjintan! Wella galwan, kwaitīntei kliptun din pa skreīlin, adder en šismu pat mōmentan stalāi prei tennan spārtai debīks skalanīks, sen izkabīntan inzuwwin be trinewīngi zarawīngins akkins, kāusinuns antistin sen āustin, waidinnuns astrans dāntins be - plunk! prēipaus bīguns, ni gabīntei tennan.

- Ak, dīnkun Dēiwe! - nadwīsi antistin. - Asma tīt klūmbewingi, kāi īr skalanīkai ni kwaitēi min greūztun.

Be panzdau lanzēi pastippai pakawīngi, en kērdan kaddan skrōts swēlpa kīrsa blāuskin, adder šaūsenis kalsēi pas šaūsenin.

Ka tēr wīlai en dēinan šaūsenei pakawīngina si, adder gurīnan pippelistin dabber ilgai ni dīrsina si skatītwei, gēidus dabber delli stūndins be ka tēr panzdau, dirīntei ebzūrgi, izgūbus iz pelkin; bīga, kāigi tēr mukēi ukadīwais, pa laūkan be pa weisijjans, spartā wīdra dūmi, brendu tennan mazēi skatītwei ēmpirsin.

Prei bītan, antistin taūwinus si prei līkutan kalupīkan; bēi di tīt gurīna kalupīka, kāi subba ni waīdusi en kawīdan pāusan krūtwei, tītat ainuntkawīdai stalāi. Wīdra swēlpa kīrsa antistin tīt, kāi īr turēi sīstwei na staggan, kāi stalīlai na naggins; dūmi dei stu spārtais; staddan antistin endirēi, kāi wartelli izraūwa si iz aīnan alūdin be kabēi krēiwai, tīt kai lāngu bēi ensmittintwei en sirdan. Tīt klūmbewingi antistin segīwus. Buwinna stwen wurā genā sen kattan be perīja; katta, kawīdan tenā pabilīwusi per sūnun, mukēi lānktun rīkisnan be suptun spānkstins, adder bēi prawerru glabātun tennan emprīki skebelammans. Perīja turēi īnsans naggins, stesse paggan pabilāi dei tennan per Īnsanagin; tenā lazinna grazzu pāutans be genā milīwusi tennan kāigi swajjan malnīkan. Ankstaīnai endirēi dei swettin antistin, katta pagaūwa mēutwei, adder perīja kadakkintwei.

Ka sta ast? - bilīwusi stāi wurāi be dirīwusi, adder turīwusi kuslin dīran be stesse paggan tenessei perwaidinnā di si, kāi antistin ast instrawa ants, kawīda stwi ast blandāwusi.

- Sta ast labā gaulē! - bilīwusi. - Ik tēr sta ni ast antins, as wīrst turīwusi antis pāutans. Prawerru izbandātun!

Be antistin bēi westan en trejjadēinan izbandāsnan, adder ni ast lazinnus pāutans. Katta bēi buttataws be perīja buttamuti be pastippan kērdan bilīwusis: "Mes be swītan!" beggi mīriwusis, kāi bēi swītas pūsi be ši walna pūsi. Antistin ebgalwāi, kāi ast mazīngi būtwei kitapresniskan, adder perīja ni izstalīwusi stan.

- Mūka tu lazīntun pāutans?
- Ni!
- Tītat auwerreis āustan!

Adder katta bilīwusi:

- Mūka tu azzautwei, mēutwei be suptun spānkstins?
- Ni!
- Tītat lāikais swajjan presnan pēr sin, kaddan stāi izpretewīngei bilāi!

Antistin sindēi en lunki be graudēi. Staddan mīriwusi ezze prīskan winnan, ezze saūlai be jutta plakkawingin kwāitan plūtwei en undu. Be ēnwangan ni mazēi etlaikātun si kāi ni bilīlai stan perījai.

- Ka tebbei pergūbi en galwan? Ni turri tu nika per segīsnan be stesse paggan tu wūzaui si. Lazinnais pāutans adder mūrkseis, wīrst di ti pragūbus.

- Adder sta ast tīt enimmumni plūtwei! - bilīwus antistin. - Tīt rikīwiskai ast nirtwei sen galwan en undan be tiktwei izreizan prei dubnan!
- Ka sta mazzi būtwei per enimmewingisku! - bilīwusi perīja. - Turri būtwei assei perbartawuns! Prasīs kattan, kawīds ast ukagaūdars pērgims, kawīdan as zinna, anga kwaitīlai tīt plūtwei en undu be nirtwei. Jāu as īr ni bilāi ezze min. Prasīs nūsan wūran zupūnin - ni ast arwiskai nikas gaūdraisin nikāi tenā en pastippasmu swītan. Mīri tu, kāi kwaitīlai plūtwei be nirtwei?

- Jūs ni izprestitei min! - etrāi antistin.

- Nū, ik mes ni izprestimai tin, kas staddan wīrst tin izprettuns? Nikaddan tu ni wīrst būwuns izpretewīngeisin nikāi katta be ezze šissei gennan, jāu as ni bilāi ezze min. Ni wūzaus si tīt, majs malnīks, be dīnkaus Dēiwu per wissan labban ka ast dei tebbei segīwusis. Ni assei gi gaūwuns tappin stubban? Ni gīwa tu sen pērgimans, ezze kawīdans mazzi tu ka nika mukīntun si? Adder tu assei niizstalīminan be waițasnā sen tin ni ast enimmumni. Tu mazzi mennei druwītwei, kāi as kwaitēi tebbei labban, as bilāi tebbei nienimmumnins pawīstins, adder pō stan ast mazīngi pazinātun arwins ginnins. Walnai bāndais lazīntun pāutans be mukinnais si mēutwei adder suptun spānkstins.

- As mīri, kai as wīrst gūbuns en swītan - bilīwus antistin.

- Tītat jaīs - etbilāi perīja.

Be antistin gūbi. Plūwa en undu, nirra en undu, adder niaīns ni wartinnuns na tennan nōdan, beggi bēi tīt klūmbewingi.
Assanis pergūbi, lapāi en meḑḑu geltaīnau be wīrta brūnan, wītra gunāi tennans tīt kāi tenēi dāncau en winnu; adder wins bei saltan; upjāi kabēi pilnan ezze kēitarai be snāigu, adder na ḑāgan sindēi wārnis be wakēi "krā, krā" ezze saltu. Jāu ezze mīrisnai bēi mazīngi taikīngi saltwei. Gurīnan antistin dīgi ni jutta si labbai.

Aīnan bītan saūli grazzu auskēnda, adder iz kīrnans izskrāida pastippa kāimeni stēisan āustabawingin, debīkan pippelin; antistin dabber nikwēi ni widāi stawīdans grazzuns pippelins, bēi spānginantei gaīlin be turēi ilgans, lānkewingins winzuns. Tenēi izlaīsi retawīngins gērdans, skīti rikīwiskans, ilgans skreīlins be izskrāidusis iz saltans ebzūrgiskwans en tappins tāutans, prei etwertans jūrins; erlāngi si tīt aūktai, aūktai, kāi gurīnasmu antistin pastāi di ainuntkawīdai retawīngi, tennan willa en undu, iztensīwus prei tennans winzun aūktai en winnu be ēnwangan izlaīdus kalsīwingin be retawīngin gērdan, kawīds ast bajjinuns īr subban antistin.

Ak, tennan ni mazēi izmīrstun ezze šans grazzuns pippelins, ezze deiwūtiskans pippelins be kaddan tenēi ast iznīkusis tenesmu iz akkins, antistin nirra en undu, prei dubnan, adder kaddan izplūwus bēi ikāigi niaumenewīngi. Tennan pastippai ni waīdus, kāigi šai pippelai ast pabilītan neggi kwēi tenēi skrāida, adder milīwus tennans, tīt kāigi niaīnan ni milīwus; ni perwidāi pastippai tenēimans, kāigi tennan mazēi īr supnaūtun, kāi būlai kāigi tenēi; ik ikāi tēr antis mazīlai tennan izstalītun sirzdau sin - gurīnan, klūmbewingi pērgimiks!

Zeimā bēi tīt passalingi! Antistin turēi pastippan kērdan wiltwei en undu, kai sargātun tennan ezze pasallinsnai, adder eraīnan naktin pralī, en kassei plūwa bēi stu anzukaisin, pasallina tīt, kāi lads preskēi lamīntei si; antistin turēi mujātwei sen naggins kāi undan ni stālai, adder ēnwangan gurra, pastippa be preisallina prei laddan.

Ankstāi ankstaīnai pergūbus ainuntkawīds būrs; endirēi antistin, spilla sen kurpins laddan en gabtans be immuns antistin en buttan, prei swajjan gennan. Stwen tenēi baudinna antistin.

Malnīkai kwaitīwusis spīlitun sen tennan, adder antistin mīri, kāi tenēi kwaitēi segītun tenesmu ka nika wārgan. Bijāsnas paggan tennan enpallus en medinītin sen daddan tīt, kāi daddan palaīja si pa stubban, genā krikstijja, lamāi rānkans, adder antistin skrāida en wūmbaran sen anktan, panzdau en kannawin sen miltan iz kawīdan izreizan izskrāidus; kāigi bajjawiskai tennan pawaidinnus! Genā krikstijja be bīga pas tennan sen pazārtin, adder malnīkai gunāi tennan, trīnka be krikstijja - deiwūtiskai wartelli bēi plattu etwertan be antistin izskrāidus sirzdau kīrnans be prīskai krūwusin snāigan - lanzēi stwen pussigiwan.

Adder sta būlai per grāudu ebpeisātun wissan, ezze kasmu gurīnan antistin stīni en kērdan astras zēimas.

Kaddan saūli pagaūwusi etkūmps tapītun, tennan lanzēi en pelkei sirzdau blāuskin; werwiršāi grīmi, bēi grazī wassara.

Niggeistai tennan etwīri per skrāisnan skreīlins, kawīdas šlamēi spārtais nikāi pirzdau be pīdi tennan spārtais nikāi wūrais be pirzdau tenesmu waidāntei, bēi en debīkasmu saddan, kwēi wūbalnis kwitta, kwēi bezzas graznāi izkabēi na ilgans, zallins wippins prei wāngran kanālin undas wīrsawiskwan. Ak, kāigi grazzu stwi bēi, kāigi prīskai, wassariskai! En šismu pat mōmentan antistin endirēi trīns rikīwiskans, gaīlins gūlbins; tenēi izplūwa iz kīrnans be sen skreīlin šlamīsnan plūwa pa undan. Antistin zināi jāu šans grazzuns pērgimans be widāntei tennans jutta retawīngin grūstin.

"As kwaitēi plūtwei prei tennans, prei šans kunnegiskans pippelins! Perarwiskai tenēi wīrst min snappinusis ērgi gallin, ik as, stawīds klūmbewingis, dīrsinlai taūwintun si prei tennans; adder as ni zurgaui ezze stan. Walnan kāi šai grazwāi pippelai min ergalīnlai, nikāi antis min skēiplai, gertas snappinlai, sperlai min mergā maitānti pippelistan adder kāi as stēnlai en zēiman". Antistin bēi zemmai skrāidus na undan be pagaūwa plūtwei prei rikīwiskans gūlbins; tenēi endirēi tennan be sen skreīlin šlamīsnan preiplūwa tenesmu emprīki.

Ergalinnaiti min! - krikstijja naūts pērgims be zemmai laīdusi galwan gēidintei na gallin, adder ka antistin endirēi en skistasmu undan? Swajjan pawīdan, adder kāigi kittan! Ni jau bēi klūmbewingis, kirsnasīws pippelis, adder subban wīrta en gūlbin.

Nika ni ast gūlbei škūdinuns, kāi gimma na padwarrin sirzdau antins, ik gimma iz gūlbis pāutan.

Kāigi tāns juttuns si deiwūtiskan pō šans wissans stēnsnans be dallas emprīkiskans, ka tēr teinū tāns mukēi pawērtintun swajjan deiwūtan. Adder debīkas gūlbis plūwušas zūrgi tennan be paglabāi tennan sen snappans.

En saddan ast pergūbusis delli līkutai malnīkai, kawīdai metti geītin be zirnins en undan, ukamazs ezze tenēimans wekki:

- Nawwa gūlbs ast pergūbusi! - adder kitāi malnīkai wekki ēmpiri sen tennan: - Tīt, nawwa ast tikkusi! - be plakkau sen delnans, be willa ebzūrgi, adder panzdau bīgusis prei swajjans wūraisins be ēmpiri metti en undan geītin be lūgikans, adder wisāi wekki:

- Ši nawwa ast ukagrazzuisin, tīt maldan be grazzu!

Adder wūras gūlbis lānki galwans pirzdau tennan.

Staddan pippelis jutta permaisāsnan tuldīsnas paggan: klippuns galwan pa skreīlin be subs ni waīduns, ka audāst si sen tennan: bēi per deiwūtan, adder ni labatīngi, beggi labban sīr nikwēi ni buwāi labatīngi: mīriwuns ezze stan kāigi perrīpja dei tennan be klausēi, kāigi wisāi teinū bilīwusis, kāi ast ukagrazzuisin ezze wisēimans grazzuns pippelins. Bezāi lānki swajjans wippins kīrsa undas wīrsawiskwan, adder saūli tapijja spārtai be enimmumni; staddan māldas gūlbis skreīlis šlamēi, tenesses laībs winzus erlāngi si be tāns wekkuns iz sīras gillu:

- As ni supnaūwa ezze stawīdan deiwūtan, kaddan as bēi tēr klūmbewingi antistin!

Klūmbewingi antistin

2022-02-01T12:14:50Z

Nērtiks:

Kāigi grazzu bēi en kāimu! Bēi daggas sirdan! Ruggis bēi geltaīnan, wizē - zallin, kraīsan na zallin weisijjan lazinnusis dei en kupstans, gāndars neikaūwa na ilgans, wūrmins naggins be pluškīwuns egiptiskai, beggi tāns mukinnuns si šan billin ezze mūterei. Zūrgi weisijjans be laūkans bēi debīkai medēi, adder en medīmans bēi gilwāi azarāi - tīt, en kāimu bēi perarwi grazzu. En Saūlis zarrei, ebzūrgintan sen gilluns rawwans, stalāi wūrs dwars; ezze mūru ērgi undas krāntan aūgusis klattan lapāi, adder bēi tīt debīkan, kāi pa ukamūisesamans mazēi tilptwei stalīntei malnīkai; bēi di stwen tīt pāustiskai, kāigi en ukakāmstuišasmu meddin.

En šismu kāmstu sindēi en swajjai ligzdan na pāutans ants. Tenā preiilginau, beggi sta wērau ilgai be rettai kas ast tennan kāimalukiwuns; kittas antis ēmpirsin tensijja plūtwei en kanālamans nikāi enēitwei pa klattan lappans, kāi waițālai sen tennan. Be ēnwangan aīns pāuts per āntran pagaūwuns spīltwei, bēi di kirdītan "pīp, pīp!", wisāi gaiwinnusis si be erlāngusis galwikans.

"Gak, lak!" - bilīwusi ants, adder antistēi karwaūwa tīt kāigi mukēi ukakalsīwingiskais be pa zallimans lappans dirēi en wissans pāusans; mūti dāi tenēimans kelli tenēi tēr kwaitīwusis, beggi zalli bārwi ast kailūstan per akkins.

- Kāigi swītan ast debīkan! - bilāi antistēi, beggi bēi tenēimans brewīngeis nikāi pirzdau, kaddan tenēi lanzēi en keūtawamans.

- Mīritei jūs, kāi sta ast pastippan swītan? - prasīwusi mūti. - Swītan ēmpirsin sadinna si tāli en āntrasmu saddas delīku, ērgi pastōras laūkan, adder as nikwēi ni bēi stwen dabber. Astei jūs jāu wisāi? - Panzdau etskīja. - Ni, sta dabber ni wisāi; ukamūisess pāuts dabber ni ast spillus. Kāigi ilgai turri di wērautwei? Jāu mennei perarwi sūit stesse! - Be etkūmps sīda.

- Nū, ka ast nawwan? - prasīwusi wurā ants, kawīda pergūbi kāimalukitun tennan.

- Sen aīnan ēit di ukailgais! - etrāwusi ants sindantī na pāutans. - pastippai ni kwaitēi etwertun si. Adder dirēis na kittans. Sta ast ukagrazzuišai antistēi, kawīdans as ainuntkaddan widāi. Wisāi ast palīgu tāwu: šismu lurban. Pastippan tāns ni perēit prēi min!

- Waidinnais mennei pāutan, kawīds ni kwaitēi spīltwei - bilīwusi stāi wurāi. - Tu mazzi māim druwītwei, kāi sta ast kalkūnas pāuts. Niainawārst paikēi dei min tīt, be panzdau as turēi tūlin prōblamans sen līkutanins, beggi tenēi bijāi ezze undu. Ni mazēi stan enwaldītun, as breūwa, tēlki, krīksti, adder sta nika ni pagalbus. Waidinnais mi šan pāutan! Jā, sta ast kalkūnas. Pawērpjais tennan be mukinnais likkin plūtwei!

- Nū, as wīrst dabber biskin na tennan sindīwusi - bilīwusi ants. - Tīt ilgai as jāu sindēi, kāi as mazzi dabber delli dēinans izstalītun!

- Kāigi tu mīri! - etbilāi wurā ants be augūbi.

Ēnwangan debīks pāuts spilla. "Pīp, pīp!" - pīki pippelistin be izgūbi; bēi spārtai debīkan be klūmbewingi. Ants endirēi tennan.

- Kāigi šin antistin ast debīkan - bilāi. - Nipalīgu niainasmu kittan. Adder arwiskai sta ni ast kalkūnas pippelistin? Nū, nilgai wīrstmai ezze stan endrūwinusis si. Turri enēitwei en undan, īr ik as turīlai subba tennan stwen enbreūtun.

Ankstaīnan bēi grazzus wins; saūli swāiksti na debīkans klattan lappans. Mūti-ants ēmpiri sen pastippan sēimin augūbusi prei kanālin. Plunk! Ast ensākusi en undan. "Gak, lak!" be aīnan antistin per āntran plunkina en undan. Undan perlaīja tenēimans galwans, adder izreizan tenēi erlāngusis dins be plūwusis rikīwiskai; naggis subbas skatēi, wisāi bēi en undu, īr klūmbewingi, sīwan antistin plūwusi ēmpiri sen kittans.

- Ni, sta ni ast kalkūns! - bilīwusi ants. - Dirēis tēr, kāigi grazzu pabanginna sen naggins, kāigi entikriskai lāika si. Sta ast māise subse malnīks. Wangiskai, ik labbai na tennan dirītwei, tāns ast pastippai grazzu. Gak, lak! Jaīti teinū sēn min, as wīrst enweddusi wans en swītan, preistatinnusi wans na padwarrin, adder lāikaiti si wisaddan taūwu, kāi niaīns ni trēmplai nō wans, be sergēiti si ezze kattai!

Tenēi ast pergūbusis na padwarrin. Stwen bēi debīks karwaūks, beggi dwāi sēimjas kalbīwušas ezze angures galwan, kawīdan ēnwangan ast gābusi katta.

- Wīditei; kāigi audāi di si en šismu swītan! - bilīwusi mūti-ants eblāizinantei sebbei snappan, beggi dīgi tenā turēi kwāitan na angures galwan. - Pabanginnaiti sen naggins - bilīwusi - suppaiti be lānkeiti si šissei wūran antin, tenā ast ukaauktumman iz wissans, kawīdas ast stwi. Turri ēn sin špāniskan krāujan be stesse paggan ast tīt stāran; wīditei, tenā turri na naggin wanzātan wūrmin sudrīkan. Sta ast ukaaūktaisi teīsi, kawīdan ants mazzi gaūtun, sta zentli, kāi bijja dei kāi tenā ni prapallai be kāi zmūnei be zwīrei wīrst mazīwusis šlaitīntun tennan ezze kitēimans antins. Suppaiti! Naggins stalīntun ni en sirdan. Labbai paaugīntan antistin stalinna naggins plattu kāigi mūti be tāws. Tīt, adder teinū lankāiti galwan be bilāiti: Gak!

- Tīt tenēi ast segīwusis. Adder kittas antis dirīwusis na tennans be bilīwušas kalsīwingiskai:

- Ak Dēiwe, pēr ka nūmans ši ginnija? Ikāigi mes ni būlimai sūit. Pfe, kāigi šin antistin pawaidinna! Mes ni kwaitēimai tennan stwi sirzdau mans turītun! - Be izreizan ainā ezze antimans ast preiskrāidusi be snapinnusi tennan en pazzulin.

- Palaīdeis tennan en pakkaju - bilīwusi mūti - Tennan ni segēi nikasmu nika wārgan.
Tīt, adder ast tīt debīkan be tīt retawīngi pawaidinna - bilīwusi ants, kawīda ast snapinnusi antistin - be stesse paggan prawerru tennan tēlktun!

- Grazzuns malnīkans tu turri mutrīka! - bilīwusi ants sen wūrmin sudrīkan na naggin. Wisāi ast grazzu šlāit stan aīnan, kawīds ni ast izpalluns. Būlai di labban, ik tu mukīlai tennan kitawīdintun.

- Sta ni ast mazīngi, etnīwingi zupūni - bilīwusi mūti-ants. - Arwiskai, tennan ni ast grazzu, adder turri labban sīran be mūka izwanginewīngi plūtwei, tīt pat kāigi kitāi, mazīngi īr biskin walnai.

As gudāi, kāi tennan wīrst izaūgus iz klūmbewingiskwan adder wīrst mazzauwus. Tennan per ilgai lanzēi en pāutu be stesse paggan ni pawaidinna tīt, kāigi turri pawaidīntun.

Skīpai tennan en pazzulin be paglabāwusi tenesmu plāugzdikans.

- Sta ast gi antins - preidāi - be stesse paggan grazzu ni ast per tennan tīt zentlawingi. As mīri, kāi tāns wīrst būwuns spārtan be ainuntkawīdai wīrst enwaldīwuns di.

- Kitāi antistēi ast grazzu! - bilīwusi stāi wurāi. - Erlāikaiti si tīt, kāigi jūs būlitei prēi sin en buttu, adder ik wīrstei aupallusis angures galwan, jūs mazzitei mennei din preipīstun.

Be antistēi erlaikāwusis si tīt, kāigi prēi sin en buttu.

Adder tīt dīgi antis, kāigi gērtas, snapinnušas, spīrušas gurīnan antistin, kawīdan panzdauman izgūbus iz pāutan be bēi tīt klūmbewingi be smeīja si ezze tennan. - Per debīkan - wisāi bilīwusis, adder kalkūns, kawīds gimma sen pentinans be stesse paggan preistatinnuns sebbei, kāi ast kēizeris, pabelzuns kāigi kūgis sen pilnans burrins be wartinnuns si prei antistin be kurrina tīt, kai galwā tenesmu wūrmjau. Gurīnan antistin ni waīdus ka segītun neggi kwēi ēitwei; pawārga tīt spārtai, kāi ast tīt klūmbewingi be ast perglaūdiniskan per pastippan padwarrin.

Tīt bēi en pirman dēinan, adder panzdau bēi tīt wārgais be wārgais. Wisāi perrīpi gurīnan antistin, īr brātis be sestras bēi spārtai nilabbai per tennan.

Katta tin augrābsei, tu dērgewingis mōnsteris! - bilīwusis antistēi.

Adder mūti preidāwusi:

- Būlai walnai, ik tu ēilai sebbei ainuntkwei tāli!

Antis snapinnušas tennan, gertas skēipina, adder mergā, kawīda maitāwusi pippelins, spīrusi tennan sen naggins. Ēnwangan antistin prēipaus bīgus, praskrāidus pra ḑāgan, adder līkutas pippelkas enskrāidušas bajjintan. "Sta stesse paggan, kāi as asma tīt klūmbewingi" - mīriwus antistin be auwīri akkins; adder bīga aīnat tālis, ērgi skrāidus prei debīkan pelkin, kwēi pāustiskas antis buwinnušas. Tennan sindēi stwen pastippan naktin, beggi bēi tīt gurrusi be grāudu.

Ankstaīnai pāustas antis enskrāidušas be pagaūwušas dirītwei na nawwan ginnin.

- Kas tu assei? - prasīwušas, adder antistin wīli si en wissans pāusans be ebkaīlina wissans, tīt kāigi ukapreilāngu mukēi.

- Assei spārtai klūmbewingi! - antis bilīwušas. - Adder sta nūmans ni ast swarewīngi, ērgi tu ni wīrst kwaitīwus pattintun aīnan iz nūsan sēimin.

Gurīnan antistin! Perarwi ni mīri ezze pattiniskwan, tēr kāi dālai dei tenesmu lanzītwei en blāuskei be pūtun biskin undas iz pelkin!

Tennan lanzēi stwen pra pastippans dwāi dēinans; panzdau preiskrāida dwāi pāustazānšas, adder walnai zansīnai, beggi sta bēi wīrikai; niwūrai gimma iz pāutan be stesse paggan bēi tīt rezōlutan.

Nū kīrdis ginni - bilīwusis - assei tīt klūmbewingi, kāi pagaūwa nūmans padīngtwei. Kwāitu skrāistwei sēn mans be bēi wāndrawints pippelis? Stwi en zūrgiskwai, en kitsei pelkin, buwinna delli ebwaidilāntes zānšas, tēr māldas jumprawas, kawīdas mūka bilītwei "gak, lak", mazīngi sen tennans tu wīrst turīwuns deiwūtiskwan, prōpaus swāise klūmbewingiskwan.

"Piff, paff!" - paplatinnus si plakkawingi kīrsa tennans be abbai pāustazānšas krūwušas aulaūwušas en blāuskin, adder undan wūrmjau ezze tenēisan krāujan. "Piff, paff!" - kalsēi etkūmps be pastippas zānsin kāimenis izskrāidušas iz blāuskin, adder panzdau etkūmps šaūsenei bēi kirdītan: medījai lanzēi zūrgi pelkis, ainuntai sindēi na garrin wippins; galīmbs dumīks līki kāigi upjāi sirzdau timrans garrins be kīrsa undan; skalanīkai līzi pa pelkin: plunk! plunk! Drugēi be blāuski lānki si en wissans pāusans. Kāigi gurīnan antistin bēi bajjintan! Wella galwan, kwaitīntei kliptun din pa skreīlin, adder en šismu pat mōmentan stalāi prei tennan spārtai debīks skalanīks, sen izkabīntan inzuwwin be trinewīngi zarawīngins akkins, kāusinuns antistin sen āustin, waidinnuns astrans dāntins be - plunk! prēipaus bīguns, ni gabīntei tennan.

- Ak, dīnkun Dēiwe! - nadwīsi antistin. - Asma tīt klūmbewingi, kāi īr skalanīkai ni kwaitēi min greūztun.

Be panzdau lanzēi pastippai pakawīngi, en kērdan kaddan skrōts swēlpa kīrsa blāuskin, adder šaūsenis kalsēi pas šaūsenin.

Ka tēr wīlai en dēinan šaūsenei pakawīngina si, adder gurīnan pippelistin dabber ilgai ni dīrsina si skatītwei, gēidus dabber delli stūndins be ka tēr panzdau, dirīntei ebzūrgi, izgūbus iz pelkin; bīga, kāigi tēr mukēi ukadīwais, pa laūkan be pa weisijjans, spartā wīdra dūmi, brendu tennan mazēi skatītwei ēmpirsin.

Prei bītan, antistin taūwinus si prei līkutan kalupīkan; bēi di tīt gurīna kalupīka, kāi subba ni waīdusi en kawīdan pāusan krūtwei, tītat ainuntkawīdai stalāi. Wīdra swēlpa kīrsa antistin tīt, kāi īr turēi sīstwei na staggan, kāi stalīlai na naggins; dūmi dei stu spārtais; staddan antistin endirēi, kāi wartelli izraūwa si iz aīnan alūdin be kabēi krēiwai, tīt kai lāngu bēi ensmittintwei en sirdan. Tīt klūmbewingi antistin segīwus. Buwinna stwen wurā genā sen kattan be perīja; katta, kawīdan tenā pabilīwusi per sūnun, mukēi lānktun rīkisnan be suptun spānkstins, adder bēi prawerru glabātun tennan emprīki skebelammans. Perīja turēi īnsans naggins, stesse paggan pabilāi dei tennan per Īnsanagin; tenā lazinna grazzu pāutans be genā milīwusi tennan kāigi swajjan malnīkan. Ankstaīnai endirēi dei swettin antistin, katta pagaūwa mēutwei, adder perīja kadakkintwei.

Ka sta ast? - bilīwusi stāi wurāi be dirīwusi, adder turīwusi kuslin dīran be stesse paggan tenessei perwaidinnā di si, kāi antistin ast instrawa ants, kawīda stwi ast blandāwusi.

- Sta ast labā gaulē! - bilīwusi. - Ik tēr sta ni ast antins, as wīrst turīwusi antis pāutans. Prawerru izbandātun!

Be antistin bēi westan en trejjadēinan izbandāsnan, adder ni ast lazinnus pāutans. Katta bēi buttataws be perīja buttamuti be pastippan kērdan bilīwusis: "Mes be swītan!" beggi mīriwusis, kāi bēi swītas pūsi be ši walna pūsi. Antistin ebgalwāi, kāi ast mazīngi būtwei kitapresniskan, adder perīja ni izstalīwusi stan.

- Mūka tu lazīntun pāutans?
- Ni!
- Tītat auwerreis āustan!

Adder katta bilīwusi:

- Mūka tu azzautwei, mēutwei be suptun spānkstins?
- Ni!
- Tītat lāikais swajjan presnan pēr sin, kaddan stāi izpretewīngei bilāi!

Antistin sindēi en lunki be graudēi. Staddan mīriwusi ezze prīskan winnan, ezze saūlai be jutta plakkawingin kwāitan plūtwei en undu. Be ēnwangan ni mazēi etlaikātun si kāi ni bilīlai stan perījai.

- Ka tebbei pergūbi en galwan? Ni turri tu nika per segīsnan be stesse paggan tu wūzaui si. Lazinnais pāutans adder mūrkseis, wīrst di ti pragūbus.

- Adder sta ast tīt enimmumni plūtwei! - bilīwus antistin. - Tīt rikīwiskai ast nirtwei sen galwan en undan be tiktwei izreizan prei dubnan!
- Ka sta mazzi būtwei per enimmewingisku! - bilīwusi perīja. - Turri būtwei assei perbartawuns! Prasīs kattan, kawīds ast ukagaūdars pērgims, kawīdan as zinna, anga kwaitīlai tīt plūtwei en undu be nirtwei. Jāu as īr ni bilāi ezze min. Prasīs nūsan wūran zupūnin - ni ast arwiskai nikas gaūdraisin nikāi tenā en pastippasmu swītan. Mīri tu, kāi kwaitīlai plūtwei be nirtwei?

- Jūs ni izprestitei min! - etrāi antistin.

- Nū, ik mes ni izprestimai tin, kas staddan wīrst tin izprettuns? Nikaddan tu ni wīrst būwuns izpretewīngeisin nikāi katta be ezze šissei gennan, jāu as ni bilāi ezze min. Ni wūzaus si tīt, majs malnīks, be dīnkaus Dēiwu per wissan labban ka ast dei tebbei segīwusis. Ni assei gi gaūwuns tappin stubban? Ni gīwa tu sen pērgimans, ezze kawīdans mazzi tu ka nika mukīntun si? Adder tu assei niizstalīminan be waițasnā sen tin ni ast enimmumni. Tu mazzi mennei druwītwei, kāi as kwaitēi tebbei labban, as bilāi tebbei nienimmumnins pawīstins, adder pō stan ast mazīngi pazinātun arwins ginnins. Walnai bāndais lazīntun pāutans be mukinnais si mēutwei adder suptun spānkstins.

- As mīri, kai as wīrst gūbuns en swītan - bilīwus antistin.

- Tītat jaīs - etbilāi perīja.

Be antistin gūbi. Plūwa en undu, nirra en undu, adder niaīns ni wartinnuns na tennan nōdan, beggi bēi tīt klūmbewingi.
Assanis pergūbi, lapāi en meḑḑu geltaīnau be wīrta brūnan, wītra gunāi tennans tīt kāi tenēi dāncau en winnu; adder wins bei saltan; upjāi kabēi pilnan ezze kēitarai be snāigu, adder na ḑāgan sindēi wārnis be wakēi "krā, krā" ezze saltu. Jāu ezze mīrisnai bēi mazīngi taikīngi saltwei. Gurīnan antistin dīgi ni jutta si labbai.

Aīnan bītan saūli grazzu auskēnda, adder iz kīrnans izskrāida pastippa kāimeni stēisan āustabawingin, debīkan pippelin; antistin dabber nikwēi ni widāi stawīdans grazzuns pippelins, bēi spānginantei gaīlin be turēi ilgans, lānkewingins winzuns. Tenēi izlaīsi retawīngins gērdans, skīti rikīwiskans, ilgans skreīlins be izskrāidusis iz saltans ebzūrgiskwans en tappins tāutans, prei etwertans jūrins; erlāngi si tīt aūktai, aūktai, kāi gurīnasmu antistin pastāi di ainuntkawīdai retawīngi, tennan willa en undu, iztensīwus prei tennans winzun aūktai en winnu be ēnwangan izlaīdus kalsīwingin be retawīngin gērdan, kawīds ast bajjinuns īr subban antistin.

Ak, tennan ni mazēi izmīrstun ezze šans grazzuns pippelins, ezze deiwūtiskans pippelins be kaddan tenēi ast iznīkusis tenesmu iz akkins, antistin nirra en undu, prei dubnan, adder kaddan izplūwus bēi ikāigi niaumenewīngi. Tennan pastippai ni waīdus, kāigi šai pippelai ast pabilītan neggi kwēi tenēi skrāida, adder milīwus tennans, tīt kāigi niaīnan ni milīwus; ni perwidāi pastippai tenēimans, kāigi tennan mazēi īr supnaūtun, kāi būlai kāigi tenēi; ik ikāi tēr antis mazīlai tennan izstalītun sirzdau sin - gurīnan, klūmbewingi pērgimiks!

Zeimā bēi tīt passalingi! Antistin turēi pastippan kērdan wiltwei en undu, kai sargātun tennan ezze pasallinsnai, adder eraīnan naktin pralī, en kassei plūwa bēi stu anzukaisin, pasallina tīt, kāi lads preskēi lamīntei si; antistin turēi mujātwei sen naggins kāi undan ni stālai, adder ēnwangan gurra, pastippa be preisallina prei laddan.

Ankstāi ankstaīnai pergūbus ainuntkawīds būrs; endirēi antistin, spilla sen kurpins laddan en gabtans be immuns antistin en buttan, prei swajjan gennan. Stwen tenēi baudinna antistin.

Malnīkai kwaitīwusis spīlitun sen tennan, adder antistin mīri, kāi tenēi kwaitēi segītun tenesmu ka nika wārgan. Bijāsnas paggan tennan enpallus en medinītin sen daddan tīt, kāi daddan palaīja si pa stubban, genā krikstijja, lamāi rānkans, adder antistin skrāida en wūmbaran sen anktan, panzdau en kannawin sen miltan iz kawīdan izreizan izskrāidus; kāigi bajjawiskai tennan pawaidinnus! Genā krikstijja be bīga pas tennan sen pazārtin, adder malnīkai gunāi tennan, trīnka be krikstijja - deiwūtiskai wartelli bēi plattu etwertan be antistin izskrāidus sirzdau kīrnans be prīskai krūwusin snāigan - lanzēi stwen pussigiwan.

Adder sta būlai per grāudu ebpeisātun wissan, ezze kasmu gurīnan antistin stīni en kērdan astras zēimas.

Kaddan saūli pagaūwusi etkūmps tapītun, tennan lanzēi en pelkei sirzdau blāuskin; werwiršāi grīmi, bēi grazī wassara.

Niggeistai tennan etwīri per skrāisnan skreīlins, kawīdas šlamēi spārtais nikāi pirzdau be pīdi tennan spārtais nikāi wūrais be pirzdau tenesmu waidāntei, bēi en debīkasmu saddan, kwēi wūbalnis kwitta, kwēi bezzas graznāi izkabēi na ilgans, zallins wippins prei wāngran kanālin undas wīrsawiskwan. Ak, kāigi grazzu stwi bēi, kāigi prīskai, wassariskai! En šismu pat mōmentan antistin endirēi trīns rikīwiskans, gaīlins gūlbins; tenēi izplūwa iz kīrnans be sen skreīlin šlamīsnan plūwa pa undan. Antistin zināi jāu šans grazzuns pērgimans be widāntei tennans jutta retawīngin grūstin.

"As kwaitēi plūtwei prei tennans, prei šans kunnegiskans pippelins! Perarwiskai tenēi wīrst min snappinusis ērgi gallin, ik as, stawīds klūmbewingis, dīrsinlai taūwintun si prei tennans; adder as ni zurgaui ezze stan. Walnan kāi šai grazwāi pippelai min ergalīnlai, nikāi antis min skēiplai, gertas snappinlai, sperlai min mergā maitānti pippelistan adder kāi as stēnlai en zēiman". Antistin bēi zemmai skrāidus na undan be pagaūwa plūtwei prei rikīwiskans gūlbins; tenēi endirēi tennan be sen skreīlin šlamīsnan preiplūwa tenesmu emprīki.

Ergalinnaiti min! - krikstijja naūts pērgims be zemmai laīdusi galwan gēidintei na gallin, adder ka antistin endirēi en skistasmu undan? Swajjan pawīdan, adder kāigi kittan! Ni jau bēi klūmbewingis, kirsnasīws pippelis, adder subban wīrta en gūlbin.

Nika ni ast gūlbei škūdinuns, kāi gimma na padwarrin sirzdau antins, ik gimma iz gūlbis pāutan.

Kāigi tāns juttuns si deiwūtiskan pō šans wissans stēnsnans be dallas emprīkiskans, ka tēr teinū tāns mukēi pawērtintun swajjan deiwūtan. Adder debīkas gūlbis plūwušas zūrgi tennan be paglabāi tennan sen snappans.

En saddan ast pergūbusis delli līkutai malnīkai, kawīdai metti geītin be zirnins en undan, ukamazs ezze tenēimans wekki:

- Nawwa gūlbs ast pergūbusi! - adder kitāi malnīkai wekki ēmpiri sen tennan: - Tīt, nawwa ast tikkusi! - be plakkau sen delnans, be willa ebzūrgi, adder panzdau bīgusis prei swajjans wūraisins be ēmpiri metti en undan geītin be lūgikans, adder wisāi wekki:

- Ši nawwa ast ukagrazzuisin, tīt maldan be grazzu!

Adder wūras gūlbis lānki galwans pirzdau tennan.

Staddan pippelis jutta permaisāsnan tuldīsnas paggan: klippuns galwan pa skreīlin be subs ni waīduns, ka audāst si sen tennan: bēi per deiwūtan, adder ni labatīngi, beggi labban sīr nikwēi ni buwāi labatīngi: mīriwuns ezze stan kāigi perrīpja dei tennan be klausēi, kāigi wisāi teinū bilīwusis, kāi ast ukagrazzuisin ezze wisēimans grazzuns pippelins. Bezāi lānki swajjans wippins kīrsa undas wīrsawiskwan, adder saūli tapijja spārtai be enimmumni; staddan māldas gūlbis skreīlis šlamēi, tenesses laībs winzus erlāngi si be tāns wekkuns iz sīras gillu:

- As ni supnaūwa ezze stawīdan deiwūtan, kaddan as bēi tēr klūmbewingi antistin!

Klūmbewingi antistin

2022-02-01T12:10:40Z

Nērtiks: Ast teīkuns(si) nāunan pāusan " Kāigi grazzu bēi en kāimu! Bēi daggas sirdan! Ruggis bēi geltaīnan, wizē - zallin, kraīsan na zallin weisijjan lazinnusis dei en kupstans, gāndars ne..."

Kāigi grazzu bēi en kāimu! Bēi daggas sirdan! Ruggis bēi geltaīnan, wizē - zallin, kraīsan na zallin weisijjan lazinnusis dei en kupstans, gāndars neikaūwa na ilgans, wūrmins naggins be pluškīwuns egiptiskai, beggi tāns mukinnuns si šan billin ezze mūterei. Zūrgi weisijjans be laūkans bēi debīkai medēi, adder en medīmans bēi gilwāi azarāi - tīt, en kāimu bēi perarwi grazzu. En Saūlis zarrei, ebzūrgintan sen gilluns rawwans, stalāi wūrs dwars; ezze mūru ērgi undas krāntan aūgusis klattan lapāi, adder bēi tīt debīkan, kāi pa ukamūisesamans mazēi tilptwei stalīntei malnīkai; bēi di stwen tīt pāustiskai, kāigi en ukakāmstuišasmu meddin.

En šismu kāmstu sindēi en swajjai ligzdan na pāutans ants. Tenā preiilginau, beggi sta wērau ilgai be rettai kas ast tennan kāimalukiwuns; kittas antis ēmpirsin tensijja plūtwei en kanālamans nikāi enēitwei pa klattan lappans, kāi waițālai sen tennan. Be ēnwangan aīns pāuts per āntran pagaūwuns spīltwei, bēi di kirdītan "pīp, pīp!", wisāi gaiwinnusis si be erlāngusis galwikans.

"Gak, lak!" - bilīwusi ants, adder antistēi karwaūwa tīt kāigi mukēi ukakalsīwingiskais be pa zallimans lappans dirēi en wissans pāusans; mūti dāi tenēimans kelli tenēi tēr kwaitīwusis, beggi zalli bārwi ast kailūstan per akkins.

- Kāigi swītan ast debīkan! - bilāi antistēi, beggi bēi tenēimans brewīngeis nikāi pirzdau, kaddan tenēi lanzēi en keūtawamans.

- Mīritei jūs, kāi sta ast pastippan swītan? - prasīwusi mūti. - Swītan ēmpirsin sadinna si tāli en āntrasmu saddas delīku, ērgi pastōras laūkan, adder as nikwēi ni bēi stwen dabber. Astei jūs jāu wisāi? - Panzdau etskīja. - Ni, sta dabber ni wisāi; ukamūisess pāuts dabber ni ast spillus. Kāigi ilgai turri di wērautwei? Jāu mennei perarwi sūit stesse! - Be etkūmps sīda.

- Nū, ka ast nawwan? - prasīwusi wurā ants, kawīda pergūbi kāimalukitun tennan.

- Sen aīnan ēit di ukailgais! - etrāwusi ants sindantī na pāutans. - pastippai ni kwaitēi etwertun si. Adder dirēis na kittans. Sta ast ukagrazzuišai antistēi, kawīdans as ainuntkaddan widāi. Wisāi ast palīgu tāwu: šismu lurban. Pastippan tāns ni perēit prēi min!

- Waidinnais mennei pāutan, kawīds ni kwaitēi spīltwei - bilīwusi stāi wurāi. - Tu mazzi māim druwītwei, kāi sta ast kalkūnas pāuts. Niainawārst paikēi dei min tīt, be panzdau as turēi tūlin prōblamans sen līkutanins, beggi tenēi bijāi ezze undu. Ni mazēi stan enwaldītun, as breūwa, tēlki, krīksti, adder sta nika ni pagalbus. Waidinnais mi šan pāutan! Jā, sta ast kalkūnas. Pawērpjais tennan be mukinnais likkin plūtwei!

- Nū, as wīrst dabber biskin na tennan sindīwusi - bilīwusi ants. - Tīt ilgai as jāu sindēi, kāi as mazzi dabber delli dēinans izstalītun!

- Kāigi tu mīri! - etbilāi wurā ants be augūbi.

Ēnwangan debīks pāuts spilla. "Pīp, pīp!" - pīki pippelistin be izgūbi; bēi spārtai debīkan be klūmbewingi. Ants endirēi tennan.

- Kāigi šin antistin ast debīkan - bilāi. - Nipalīgu niainasmu kittan. Adder arwiskai sta ni ast kalkūnas pippelistin? Nū, nilgai wīrstmai ezze stan endrūwinusis si. Turri enēitwei en undan, īr ik as turīlai subba tennan stwen enbreūtun.

Ankstaīnan bēi grazzus wins; saūli swāiksti na debīkans klattan lappans. Mūti-ants ēmpiri sen pastippan sēimin augūbusi prei kanālin. Plunk! Ast ensākusi en undan. "Gak, lak!" be aīnan antistin per āntran plunkina en undan. Undan perlaīja tenēimans galwans, adder izreizan tenēi erlāngusis dins be plūwusis rikīwiskai; naggis subbas skatēi, wisāi bēi en undu, īr klūmbewingi, sīwan antistin plūwusi ēmpiri sen kittans.

- Ni, sta ni ast kalkūns! - bilīwusi ants. - Dirēis tēr, kāigi grazzu pabanginna sen naggins, kāigi entikriskai lāika si. Sta ast māise subse malnīks. Wangiskai, ik labbai na tennan dirītwei, tāns ast pastippai grazzu. Gak, lak! Jaīti teinū sēn min, as wīrst enweddusi wans en swītan, preistatinnusi wans na padwarrin, adder lāikaiti si wisaddan taūwu, kāi niaīns ni trēmplai nō wans, be sergēiti si ezze kattai!

Tenēi ast pergūbusis na padwarrin. Stwen bēi debīks karwaūks, beggi dwāi sēimjas kalbīwušas ezze angures galwan, kawīdan ēnwangan ast gābusi katta.

- Wīditei; kāigi audāi di si en šismu swītan! - bilīwusi mūti-ants eblāizinantei sebbei snappan, beggi dīgi tenā turēi kwāitan na angures galwan. - Pabanginnaiti sen naggins - bilīwusi - suppaiti be lānkeiti si šissei wūran antin, tenā ast ukaauktumman iz wissans, kawīdas ast stwi. Turri ēn sin špāniskan krāujan be stesse paggan ast tīt stāran; wīditei, tenā turri na naggin wanzātan wūrmin sudrīkan. Sta ast ukaaūktaisi teīsi, kawīdan ants mazzi gaūtun, sta zentli, kāi bijja dei kāi tenā ni prapallai be kāi zmūnei be zwīrei wīrst mazīwusis šlaitīntun tennan ezze kitēimans antins. Suppaiti! Naggins stalīntun ni en sirdan. Labbai paaugīntan antistin stalinna naggins plattu kāigi mūti be tāws. Tīt, adder teinū lankāiti galwan be bilāiti: Gak!

- Tīt tenēi ast segīwusis. Adder kittas antis dirīwusis na tennans be bilīwušas kalsīwingiskai:

- Ak Dēiwe, pēr ka nūmans ši ginnija? Ikāigi mes ni būlimai sūit. Pfe, kāigi šin antistin pawaidinna! Mes ni kwaitēimai tennan stwi sirzdau mans turītun! - Be izreizan ainā ezze antimans ast preiskrāidusi be snapinnusi tennan en pazzulin.

- Palaīdeis tennan en pakkaju - bilīwusi mūti - Tennan ni segēi nikasmu nika wārgan.
Tīt, adder ast tīt debīkan be tīt retawīngi pawaidinna - bilīwusi ants, kawīda ast snapinnusi antistin - be stesse paggan prawerru tennan tēlktun!

- Grazzuns malnīkans tu turri mutrīka! - bilīwusi ants sen wūrmin sudrīkan na naggin. Wisāi ast grazzu šlāit stan aīnan, kawīds ni ast izpalluns. Būlai di labban, ik tu mukīlai tennan kitawīdintun.

- Sta ni ast mazīngi, etnīwingi zupūni - bilīwusi mūti-ants. - Arwiskai, tennan ni ast grazzu, adder turri labban sīran be mūka izwanginewīngi plūtwei, tīt pat kāigi kitāi, mazīngi īr biskin walnai.

As gudāi, kāi tennan wīrst izaūgus iz klūmbewingiskwan adder wīrst mazzauwus. Tennan per ilgai lanzēi en pāutu be stesse paggan ni pawaidinna tīt, kāigi turri pawaidīntun.

Skīpai tennan en pazzulin be paglabāwusi tenesmu plāugzdikans.

- Sta ast gi antins - preidāi - be stesse paggan grazzu ni ast per tennan tīt zentlawingi. As mīri, kāi tāns wīrst būwuns spārtan be ainuntkawīdai wīrst enwaldīwuns di.

- Kitāi antistēi ast grazzu! - bilīwusi stāi wurāi. - Erlāikaiti si tīt, kāigi jūs būlitei prēi sin en buttu, adder ik wīrstei aupallusis angures galwan, jūs mazzitei mennei din preipīstun.

Be antistēi erlaikāwusis si tīt, kāigi prēi sin en buttu.

Adder tīt dīgi antis, kāigi gērtas, snapinnušas, spīrušas gurīnan antistin, kawīdan panzdauman izgūbus iz pāutan be bēi tīt klūmbewingi be smeīja si ezze tennan. - Per debīkan - wisāi bilīwusis, adder kalkūns, kawīds gimma sen pentinans be stesse paggan preistatinnuns sebbei, kāi ast kēizeris, pabelzuns kāigi kūgis sen pilnans burrins be wartinnuns si prei antistin be kurrina tīt, kai galwā tenesmu wūrmjau. Gurīnan antistin ni waīdus ka segītun neggi kwēi ēitwei; pawārga tīt spārtai, kāi ast tīt klūmbewingi be ast perglaūdiniskan per pastippan padwarrin.

Tīt bēi en pirman dēinan, adder panzdau bēi tīt wārgais be wārgais. Wisāi perrīpi gurīnan antistin, īr brātis be sestras bēi spārtai nilabbai per tennan.

Katta tin augrābsei, tu dērgewingis mōnsteris! - bilīwusis antistēi.

Adder mūti preidāwusi:

- Būlai walnai, ik tu ēilai sebbei ainuntkwei tāli!

Antis snapinnušas tennan, gertas skēipina, adder mergā, kawīda maitāwusi pippelins, spīrusi tennan sen naggins. Ēnwangan antistin prēipaus bīgus, praskrāidus pra ḑāgan, adder līkutas pippelkas enskrāidušas bajjintan. "Sta stesse paggan, kāi as asma tīt klūmbewingi" - mīriwus antistin be auwīri akkins; adder bīga aīnat tālis, ērgi skrāidus prei debīkan pelkin, kwēi pāustiskas antis buwinnušas. Tennan sindēi stwen pastippan naktin, beggi bēi tīt gurrusi be grāudu.

Ankstaīnai pāustas antis enskrāidušas be pagaūwušas dirītwei na nawwan ginnin.

- Kas tu assei? - prasīwušas, adder antistin wīli si en wissans pāusans be ebkaīlina wissans, tīt kāigi ukapreilāngu mukēi.

- Assei spārtai klūmbewingi! - antis bilīwušas. - Adder sta nūmans ni ast swarewīngi, ērgi tu ni wīrst kwaitīwus pattintun aīnan iz nūsan sēimin.

Gurīnan antistin! Perarwi ni mīri ezze pattiniskwan, tēr kāi dālai dei tenesmu lanzītwei en blāuskei be pūtun biskin undas iz pelkin!

Tennan lanzēi stwen pra pastippans dwāi dēinans; panzdau preiskrāida dwāi pāustazānšas, adder walnai zansīnai, beggi sta bēi wīrikai; niwūrai gimma iz pāutan be stesse paggan bēi tīt rezōlutan.

Nū kīrdis ginni - bilīwusis - assei tīt klūmbewingi, kāi pagaūwa nūmans padīngtwei. Kwāitu skrāistwei sēn mans be bēi wāndrawints pippelis? Stwi en zūrgiskwai, en kitsei pelkin, buwinna delli ebwaidilāntes zānšas, tēr māldas jumprawas, kawīdas mūka bilītwei "gak, lak", mazīngi sen tennans tu wīrst turīwuns deiwūtiskwan, prōpaus swāise klūmbewingiskwan.

"Piff, paff!" - paplatinnus si plakkawingi kīrsa tennans be abbai pāustazānšas krūwušas aulaūwušas en blāuskin, adder undan wūrmjau ezze tenēisan krāujan. "Piff, paff!" - kalsēi etkūmps be pastippas zānsin kāimenis izskrāidušas iz blāuskin, adder panzdau etkūmps šaūsenei bēi kirdītan: medījai lanzēi zūrgi pelkis, ainuntai sindēi na garrin wippins; galīmbs dumīks līki kāigi upjāi sirzdau timrans garrins be kīrsa undan; skalanīkai līzi pa pelkin: plunk! plunk! Drugēi be blāuski lānki si en wissans pāusans. Kāigi gurīnan antistin bēi bajjintan! Wella galwan, kwaitīntei kliptun din pa skreīlin, adder en šismu pat mōmentan stalāi prei tennan spārtai debīks skalanīks, sen izkabīntan inzuwwin be trinewīngi zarawīngins akkins, kāusinuns antistin sen āustin, waidinnuns astrans dāntins be - plunk! prēipaus bīguns, ni gabīntei tennan.

- Ak, dīnkun Dēiwe! - nadwīsi antistin. - Asma tīt klūmbewingi, kāi īr skalanīkai ni kwaitēi min greūztun.

Be panzdau lanzēi pastippai pakawīngi, en kērdan kaddan skrōts swēlpa kīrsa blāuskin, adder šaūsenis kalsēi pas šaūsenin.

Ka tēr wīlai en dēinan šaūsenei pakawīngina si, adder gurīnan pippelistin dabber ilgai ni dīrsina si skatītwei, gēidus dabber delli stūndins be ka tēr panzdau, dirīntei ebzūrgi, izgūbus iz pelkin; bīga, kāigi tēr mukēi ukadīwais, pa laūkan be pa weisijjans, spartā wīdra dūmi, brendu tennan mazēi skatītwei ēmpirsin.
Prei bītan, antistin taūwinus si prei līkutan kalupīkan; bēi di tīt gurīna kalupīka, kāi subba ni waīdusi en kawīdan pāusan krūtwei, tītat ainuntkawīdai stalāi. Wīdra swēlpa kīrsa antistin tīt, kāi īr turēi sīstwei na staggan, kāi stalīlai na naggins; dūmi dei stu spārtais; staddan antistin endirēi, kāi wartelli izraūwa si iz aīnan alūdin be kabēi krēiwai, tīt kai lāngu bēi ensmittintwei en sirdan. Tīt klūmbewingi antistin segīwus. Buwinna stwen wurā genā sen kattan be perīja; katta, kawīdan tenā pabilīwusi per sūnun, mukēi lānktun rīkisnan be suptun spānkstins, adder bēi prawerru glabātun tennan emprīki skebelammans. Perīja turēi īnsans naggins, stesse paggan pabilāi dei tennan per Īnsanagin; tenā lazinna grazzu pāutans be genā milīwusi tennan kāigi swajjan malnīkan. Ankstaīnai endirēi dei swettin antistin, katta pagaūwa mēutwei, adder perīja kadakkintwei.

Ka sta ast? - bilīwusi stāi wurāi be dirīwusi, adder turīwusi kuslin dīran be stesse paggan tenessei perwaidinnā di si, kāi antistin ast instrawa ants, kawīda stwi ast blandāwusi.

- Sta ast labā gaulē! - bilīwusi. - Ik tēr sta ni ast antins, as wīrst turīwusi antis pāutans. Prawerru izbandātun!
Be antistin bēi westan en trejjadēinan izbandāsnan, adder ni ast lazinnus pāutans. Katta bēi buttataws be perīja buttamuti be pastippan kērdan bilīwusis: "Mes be swītan!" beggi mīriwusis, kāi bēi swītas pūsi be ši walna pūsi. Antistin ebgalwāi, kāi ast mazīngi būtwei kitapresniskan, adder perīja ni izstalīwusi stan.

- Mūka tu lazīntun pāutans?
- Ni!
- Tītat auwerreis āustan!

Adder katta bilīwusi:

- Mūka tu azzautwei, mēutwei be suptun spānkstins?
- Ni!
- Tītat lāikais swajjan presnan pēr sin, kaddan stāi izpretewīngei bilāi!

Antistin sindēi en lunki be graudēi. Staddan mīriwusi ezze prīskan winnan, ezze saūlai be jutta plakkawingin kwāitan plūtwei en undu. Be ēnwangan ni mazēi etlaikātun si kāi ni bilīlai stan perījai.

- Ka tebbei pergūbi en galwan? Ni turri tu nika per segīsnan be stesse paggan tu wūzaui si. Lazinnais pāutans adder mūrkseis, wīrst di ti pragūbus.

- Adder sta ast tīt enimmumni plūtwei! - bilīwus antistin. - Tīt rikīwiskai ast nirtwei sen galwan en undan be tiktwei izreizan prei dubnan!
- Ka sta mazzi būtwei per enimmewingisku! - bilīwusi perīja. - Turri būtwei assei perbartawuns! Prasīs kattan, kawīds ast ukagaūdars pērgims, kawīdan as zinna, anga kwaitīlai tīt plūtwei en undu be nirtwei. Jāu as īr ni bilāi ezze min. Prasīs nūsan wūran zupūnin - ni ast arwiskai nikas gaūdraisin nikāi tenā en pastippasmu swītan. Mīri tu, kāi kwaitīlai plūtwei be nirtwei?

- Jūs ni izprestitei min! - etrāi antistin.

- Nū, ik mes ni izprestimai tin, kas staddan wīrst tin izprettuns? Nikaddan tu ni wīrst būwuns izpretewīngeisin nikāi katta be ezze šissei gennan, jāu as ni bilāi ezze min. Ni wūzaus si tīt, majs malnīks, be dīnkaus Dēiwu per wissan labban ka ast dei tebbei segīwusis. Ni assei gi gaūwuns tappin stubban? Ni gīwa tu sen pērgimans, ezze kawīdans mazzi tu ka nika mukīntun si? Adder tu assei niizstalīminan be waițasnā sen tin ni ast enimmumni. Tu mazzi mennei druwītwei, kāi as kwaitēi tebbei labban, as bilāi tebbei nienimmumnins pawīstins, adder pō stan ast mazīngi pazinātun arwins ginnins. Walnai bāndais lazīntun pāutans be mukinnais si mēutwei adder suptun spānkstins.

- As mīri, kai as wīrst gūbuns en swītan - bilīwus antistin.

- Tītat jaīs - etbilāi perīja.

Be antistin gūbi. Plūwa en undu, nirra en undu, adder niaīns ni wartinnuns na tennan nōdan, beggi bēi tīt klūmbewingi.
Assanis pergūbi, lapāi en meḑḑu geltaīnau be wīrta brūnan, wītra gunāi tennans tīt kāi tenēi dāncau en winnu; adder wins bei saltan; upjāi kabēi pilnan ezze kēitarai be snāigu, adder na ḑāgan sindēi wārnis be wakēi "krā, krā" ezze saltu. Jāu ezze mīrisnai bēi mazīngi taikīngi saltwei. Gurīnan antistin dīgi ni jutta si labbai.

Aīnan bītan saūli grazzu auskēnda, adder iz kīrnans izskrāida pastippa kāimeni stēisan āustabawingin, debīkan pippelin; antistin dabber nikwēi ni widāi stawīdans grazzuns pippelins, bēi spānginantei gaīlin be turēi ilgans, lānkewingins winzuns. Tenēi izlaīsi retawīngins gērdans, skīti rikīwiskans, ilgans skreīlins be izskrāidusis iz saltans ebzūrgiskwans en tappins tāutans, prei etwertans jūrins; erlāngi si tīt aūktai, aūktai, kāi gurīnasmu antistin pastāi di ainuntkawīdai retawīngi, tennan willa en undu, iztensīwus prei tennans winzun aūktai en winnu be ēnwangan izlaīdus kalsīwingin be retawīngin gērdan, kawīds ast bajjinuns īr subban antistin.

Ak, tennan ni mazēi izmīrstun ezze šans grazzuns pippelins, ezze deiwūtiskans pippelins be kaddan tenēi ast iznīkusis tenesmu iz akkins, antistin nirra en undu, prei dubnan, adder kaddan izplūwus bēi ikāigi niaumenewīngi. Tennan pastippai ni waīdus, kāigi šai pippelai ast pabilītan neggi kwēi tenēi skrāida, adder milīwus tennans, tīt kāigi niaīnan ni milīwus; ni perwidāi pastippai tenēimans, kāigi tennan mazēi īr supnaūtun, kāi būlai kāigi tenēi; ik ikāi tēr antis mazīlai tennan izstalītun sirzdau sin - gurīnan, klūmbewingi pērgimiks!

Zeimā bēi tīt passalingi! Antistin turēi pastippan kērdan wiltwei en undu, kai sargātun tennan ezze pasallinsnai, adder eraīnan naktin pralī, en kassei plūwa bēi stu anzukaisin, pasallina tīt, kāi lads preskēi lamīntei si; antistin turēi mujātwei sen naggins kāi undan ni stālai, adder ēnwangan gurra, pastippa be preisallina prei laddan.

Ankstāi ankstaīnai pergūbus ainuntkawīds būrs; endirēi antistin, spilla sen kurpins laddan en gabtans be immuns antistin en buttan, prei swajjan gennan. Stwen tenēi baudinna antistin.

Malnīkai kwaitīwusis spīlitun sen tennan, adder antistin mīri, kāi tenēi kwaitēi segītun tenesmu ka nika wārgan. Bijāsnas paggan tennan enpallus en medinītin sen daddan tīt, kāi daddan palaīja si pa stubban, genā krikstijja, lamāi rānkans, adder antistin skrāida en wūmbaran sen anktan, panzdau en kannawin sen miltan iz kawīdan izreizan izskrāidus; kāigi bajjawiskai tennan pawaidinnus! Genā krikstijja be bīga pas tennan sen pazārtin, adder malnīkai gunāi tennan, trīnka be krikstijja - deiwūtiskai wartelli bēi plattu etwertan be antistin izskrāidus sirzdau kīrnans be prīskai krūwusin snāigan - lanzēi stwen pussigiwan.
Adder sta būlai per grāudu ebpeisātun wissan, ezze kasmu gurīnan antistin stīni en kērdan astras zēimas.
Kaddan saūli pagaūwusi etkūmps tapītun, tennan lanzēi en pelkei sirzdau blāuskin; werwiršāi grīmi, bēi grazī wassara.

Niggeistai tennan etwīri per skrāisnan skreīlins, kawīdas šlamēi spārtais nikāi pirzdau be pīdi tennan spārtais nikāi wūrais be pirzdau tenesmu waidāntei, bēi en debīkasmu saddan, kwēi wūbalnis kwitta, kwēi bezzas graznāi izkabēi na ilgans, zallins wippins prei wāngran kanālin undas wīrsawiskwan. Ak, kāigi grazzu stwi bēi, kāigi prīskai, wassariskai! En šismu pat mōmentan antistin endirēi trīns rikīwiskans, gaīlins gūlbins; tenēi izplūwa iz kīrnans be sen skreīlin šlamīsnan plūwa pa undan. Antistin zināi jāu šans grazzuns pērgimans be widāntei tennans jutta retawīngin grūstin.

"As kwaitēi plūtwei prei tennans, prei šans kunnegiskans pippelins! Perarwiskai tenēi wīrst min snappinusis ērgi gallin, ik as, stawīds klūmbewingis, dīrsinlai taūwintun si prei tennans; adder as ni zurgaui ezze stan. Walnan kāi šai grazwāi pippelai min ergalīnlai, nikāi antis min skēiplai, gertas snappinlai, sperlai min mergā maitānti pippelistan adder kāi as stēnlai en zēiman". Antistin bēi zemmai skrāidus na undan be pagaūwa plūtwei prei rikīwiskans gūlbins; tenēi endirēi tennan be sen skreīlin šlamīsnan preiplūwa tenesmu emprīki.

Ergalinnaiti min! - krikstijja naūts pērgims be zemmai laīdusi galwan gēidintei na gallin, adder ka antistin endirēi en skistasmu undan? Swajjan pawīdan, adder kāigi kittan! Ni jau bēi klūmbewingis, kirsnasīws pippelis, adder subban wīrta en gūlbin.

Nika ni ast gūlbei škūdinuns, kāi gimma na padwarrin sirzdau antins, ik gimma iz gūlbis pāutan.

Kāigi tāns juttuns si deiwūtiskan pō šans wissans stēnsnans be dallas emprīkiskans, ka tēr teinū tāns mukēi pawērtintun swajjan deiwūtan. Adder debīkas gūlbis plūwušas zūrgi tennan be paglabāi tennan sen snappans.

En saddan ast pergūbusis delli līkutai malnīkai, kawīdai metti geītin be zirnins en undan, ukamazs ezze tenēimans wekki:

- Nawwa gūlbs ast pergūbusi! - adder kitāi malnīkai wekki ēmpiri sen tennan: - Tīt, nawwa ast tikkusi! - be plakkau sen delnans, be willa ebzūrgi, adder panzdau bīgusis prei swajjans wūraisins be ēmpiri metti en undan geītin be lūgikans, adder wisāi wekki:

- Ši nawwa ast ukagrazzuisin, tīt maldan be grazzu!

Adder wūras gūlbis lānki galwans pirzdau tennan.

Staddan pippelis jutta permaisāsnan tuldīsnas paggan: klippuns galwan pa skreīlin be subs ni waīduns, ka audāst si sen tennan: bēi per deiwūtan, adder ni labatīngi, beggi labban sīr nikwēi ni buwāi labatīngi: mīriwuns ezze stan kāigi perrīpja dei tennan be klausēi, kāigi wisāi teinū bilīwusis, kāi ast ukagrazzuisin ezze wisēimans grazzuns pippelins. Bezāi lānki swajjans wippins kīrsa undas wīrsawiskwan, adder saūli tapijja spārtai be enimmumni; staddan māldas gūlbis skreīlis šlamēi, tenesses laībs winzus erlāngi si be tāns wekkuns iz sīras gillu:

- As ni supnaūwa ezze stawīdan deiwūtan, kaddan as bēi tēr klūmbewingi antistin!

Andersenas gārbikas

2022-02-01T12:09:02Z

Nērtiks:

Andersenas gārbikas

2022-01-31T14:32:58Z

Nērtiks: Ast teīkuns(si) nāunan pāusan " Andersenas Gārbikas - senrīnksenis stēisan gārbikan peisātan ezze Dānamarkis peisātaju Hansan Chrisțānan Andersenan...."

Baltija

2022-01-31T13:17:43Z

Nērtiks:

[[Image:BalticSea March2000 NASA-S2000084115409.png|300px|thumb|right|Baltija en pūlin 2000 mettas]]

'''Baltija''', '''Baltiskas jūris''' - [[sirzdasāusawas jūris]] en [[kōntinentals šēlfs|kōntinentalasmu šēlfan]] en zēiman [[Eurōpa|Eurōpan]]. Seīja si sen [[zēimiskas jūris|zēimiskan jūrin]] pra [[Dānanmarkis anzukāi|Dānanmarkis anzukkans]]. Ensalinsnā ast zūrgi

===Plattisku be Ebīmtan===

Baltijjas plattisku ast 415 266 km² (sen [[Kattegats|Kattegatan]]). Izlijas plattisku ast 1 721 233 km². Baltijas ebīmtan ast 21 721 km³.

===Gillu be Gilluwas===

Baltija delijja dei na trīns minsāwins:

* '''Bōtnijas minsāwi''' sen maksimālin gillu 294 m
* '''Gutlandas minsāwi''' sen maksimālin gillu 459 m
* '''Bornhōlmas minsāwi''' sen maksimālin gillu 105 m

Sirdan gillu ast 52.3 m. Maksimāla gillisku ast en '''Landsortas gilluwai''' en zeimawakarammans ezze Gutlandu. Sirzdau Gutlandan be Lattawan ast '''Gutlandas gilluwa''' sen maksimālin gillu 250 m. En Kattegatu maksimālin gillu ast 109 m, adder en '''Gudānitas gilluwai''' 118 m.

===Krāntas līnija===

Baltijas krāntas līnija ast zūrgi 8100 km ilgan be ast suīt etwijātan.

===Ukamūisesas tēinis===

* [[Bōtnijas tēini]] - plattisku 117 000 km²
* [[Sōmijas tēini]] - plattisku 30 000 km²
* [[Ringas tēini]] - plattisku 17 000 km²

===Mūisesas pusisallas===

* [[Kursin nērija]]
* [[Wikslas nērija]]
* [[Fischland-Darß-Zingst]]
* [[Hellas nērija]]

===Sallas===

{| class="sortable" border="1" style="border-collapse: collapse;"
|-
! Pabilisnā !! Plattisku [km²] !! Walstis !! Buwijjai
|-
|[[Zēlandan (salā)|Zēlandan]]
|7031
|[[Dānanmarki]]
|2 287 740
|-
| [[Gutlandan]]|| 3144 || [[Šwēdija]] || 57 004
|-
|[[Fiunan]] || 3100 || [[Dānanmarki]] ||498 481
|-
| [[Saremaa]] || 2673 || [[Estantauta]] || 40 312
|-
| [[Ēlandan]] || 1342 || [[Šwēdija]] || 23 000
|-
| [[Lōlandan]] || 1243 || [[Dānanmarki]] || 73000
|-
| [[Hiiumaa]] || 965 || [[Estantauta]] || 10000
|-
| [[Rūgins]] || 935 || [[Mikskātauta]] || 73000
|-
| [[Bornhōlms]] || 588 || [[Dānanmarki]] || 44100
|-
| [[Falsters]] || 514 || [[Dānanmarki]] || 47000
|-
| [[Ūzedams]] || 445 || [[Mikskātauta]]<br />[[Pōli]] || 76500
|-
| [[Alss]] || 312 || [[Dānanmarki]] || 50000
|-
| [[Langelandan]] || 285 || [[Dānanmarki]] || 15000
|-
| [[Wōlins (salā)|Wōlins]] || 265 || [[Pōli]] || 17000
|-
| [[Muhu]] || 198 || [[Estantauta]] || 1822
|-
| [[Hailuoto]] || 197 || [[Sōmija]] || 995
|}

[[Kategōrija: Baltija]]

Baltija

2022-01-31T13:15:49Z

Nērtiks: Ast teīkuns(si) nāunan pāusan "BalticSea March2000 NASA-S2000084115409.png '''Baltija''', '''Baltiskas jūris''' - sirzdasāusawas jūris en kōntinentals šēlfs|kōntinentalasmu šē..."

BalticSea March2000 NASA-S2000084115409.png

'''Baltija''', '''Baltiskas jūris''' - [[sirzdasāusawas jūris]] en [[kōntinentals šēlfs|kōntinentalasmu šēlfan]] en zēiman [[Eurōpa|Eurōpan]]. Seīja si sen [[zēimiskas jūris|zēimiskan jūrin]] pra [[Dānanmarkis anzukāi|Dānanmarkis anzukkans]]. Ensalinsnā ast zūrgi

===Plattisku be Ebīmtan===

Baltijjas plattisku ast 415 266 km² (sen [[Kattegats|Kattegatan]]). Izlijas plattisku ast 1 721 233 km². Baltijas ebīmtan ast 21 721 km³.

===Gillu be Gilluwas===

Baltija delijja dei na trīns minsāwins:

* '''Bōtnijas minsāwi''' sen maksimālin gillu 294 m
* '''Gutlandas minsāwi''' sen maksimālin gillu 459 m
* '''Bornhōlmas minsāwi''' sen maksimālin gillu 105 m

Sirdan gillu ast 52.3 m. Maksimāla gillisku ast en '''Landsortas gilluwai''' en zeimawakarammans ezze Gutlandu. Sirzdau Gutlandan be Lattawan ast '''Gutlandas gilluwa''' sen maksimālin gillu 250 m. En Kattegatu maksimālin gillu ast 109 m, adder en '''Gudānitas gilluwai''' 118 m.

===Krāntas līnija===

Baltijas krāntas līnija ast zūrgi 8100 km ilgan be ast suīt etwijātan.

===Ukamūisesas tēinis===

* [[Bōtnijas tēini]] - plattisku 117 000 km²
* [[Sōmijas tēini]] - plattisku 30 000 km²
* [[Ringas tēini]] - plattisku 17 000 km²

===Mūisesas pusisallas===

* [[Kursin nērija]]
* [[Wikslas nērija]]
* [[Fischland-Darß-Zingst]]
* [[Hellas nērija]]

===Sallas===

{| class="sortable" border="1" style="border-collapse: collapse;"
|-
! Nazwa !! Powierzchnia [km²] !! Państwo !! Ludność
|-
|[[Zēlandan (salā)|Zēlandan]]
|7031
|[[Dānanmarki]]
|2 287 740
|-
| [[Gutlandan]]|| 3144 || [[Šwēdija]] || 57 004
|-
|[[Fiunan]] || 3100 || [[Dānanmarki]] ||498 481
|-
| [[Saremaa]] || 2673 || [[Estantauta]] || 40 312
|-
| [[Ēlandan]] || 1342 || [[Šwēdija]] || 23 000
|-
| [[Lōlandan]] || 1243 || [[Dānanmarki]] || 73000
|-
| [[Hiiumaa]] || 965 || [[Estantauta]] || 10000
|-
| [[Rūgins]] || 935 || [[Mikskātauta]] || 73000
|-
| [[Bornhōlms]] || 588 || [[Dānanmarki]] || 44100
|-
| [[Falsters]] || 514 || [[Dānanmarki]] || 47000
|-
| [[Ūzedams]] || 445 || [[Mikskātauta]]<br />[[Pōli]] || 76500
|-
| [[Alss]] || 312 || [[Dānanmarki]] || 50000
|-
| [[Langelandan]] || 285 || [[Dānanmarki]] || 15000
|-
| [[Wōlins (salā)|Wōlins]] || 265 || [[Pōli]] || 17000
|-
| [[Muhu]] || 198 || [[Estantauta]] || 1822
|-
| [[Hailuoto]] || 197 || [[Sōmija]] || 995
|}

[[Kategōrija: Baltija]]